Սրբուհի Լիսիցյան

Ազգագրագետ, արվեստաբան

Սիրվարդ Փոլադյան

Երաժշտագետ

Մնացական Թարյան

Բանաստեղծ, արձակագիր

Ղուկաս Չուբարյան

Քանդակագործ

Մերի Մաքսապետյան

Գրականագետ, թարգմանիչ

Գրետա Նալչաջյան

Բեմանկարիչ

Լևոն Թոքմաջյան

Քանդակագործ

Անահիտ Ներսիսյան

Դաշնակահար

Լիլիթ Պիպոյան

Երգչուհի, երգահան

 

 

 

 

ԳՐԻԳՈՐ ԶՈՀՐԱՊ

Արձակագիր, պետական գործիչ, հրապարակախոս

26 հունիս, 1861 - 3 հուլիս, 1915

Ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Պեշիկթաշ թաղամասում: Հայրը՝ Խաչիկ էֆենդին, եղել է սարաֆ, բնիկ ակնեցի, մայրը՝ Էֆթիկ հանըմը, Մալաթիայից էր։ Նախնական կրթությունն ստացել է Պեշիկթաշի Մաքրուհյան վարժարանում։ 1870թ. մահացել է Խաչիկ էֆենդին: Մայրը ամուսնացել է նշանավոր փաստաբան Ավետիս Յորտումյանի հետ և երկու որդիների՝ Միհրանի ու Գրիգորի հետ տեղափոխվել է Օրթագյուղ։ Եղբայրները ուսումը շարունակել են տեղի նշանավոր Թարգմանչաց վարժարանում։ Այստեղ սովորելու տարիներին են վերաբերում գրողի առաջին գրական նախափորձերը՝ ոտանավորներ, հաջող շարադրություններ։ 1876թ. ընդունվել է այդ ժամանակ Թուրքիայի միակ բարձրագույն հաստատությունը՝ Կալաթասարայի վարժարանը, որը բացվել էր 1868թ. ֆրանսիական կառավարության հովանովորությամբ և Կ.Պոլսի ֆրանսիական դեսպանի անմիջական հսկողությամբ։ Ուսանել է երկրաչափական գործը։ 1879թ. բաժինն ավարտել է փայլուն գիտելիքներով։ 1880թ. աշխատանքի է անցել խորթ հոր իրավաբանական գրասենյակում, իբրև գրագիր և միաժամանակ սկսել է հաճախել Կալաթասարայի իրավագիտության բաժին։ Սակայն շուտով վարժարանը, որն ուներ 45 հայ, 2 իսլամ, 2 հրեա և 3 հույն ուսանող, փակվել է իսլամ աշակերտներ չունենալու պատճառով։ 1881թ. բացվել է «Հուգուգի» վարժարանը։ Մեկ տարի անց գրողը տեղափոխվել է «Հուգուգ», որտեղ երկու տարի սովորելուց հետո հեռացել է՝ վկայական չստանալով։ 1884թ. Էդիրնե քաղաքում քննություն է հանձնել և ստացել փաստաբան-իրավաբանի վկայական: Գրական ասպարեզ է մտել, երբ 1878թ. հանդիպել է Նիկողայոս Թյուլպենճյանին և դարձել նրա հրատարակած «Լրագիր» օրաթերթի աշխատակիցը։ 1880-ական թվականների սկզբներին մուտք գործելով հրապարարակախոսական ասպարեզ՝ դարձել է ժամանակի գրական շարժման մասնակիցներից և արդյունավետ գործիչներից մեկը։ 1883թ. հրատարակել է Ասիական ընկերության «Երկրագունդ» հանդեսը, Հակոբ Պարոնյանի խմբագրությամբ։ 1885թ. հանդեսում սկսել է տպագրել իր անդրանիկ վեպը՝ «Անհետացած սերունդ մը» վերնագրով։ 1887թ. վեպը տպագրել է առանձին գրքով: Այդ շրջանում աշխատակցել է արևմտահայ մի շարք պարբերականների: Իրավագիտություն է դասավանդել Կոստանդնուպոլսի համալսարանում: Ֆրանսիական բանակի սպա Դրեյֆուսի դատը պաշտպանելու համար պարգևատրվել է Դրեյֆուսի մանրանկարով` ոսկե նշանով: Գրել է բանաստեղծություններ, նորավեպեր, ակնարկներ, վեպեր և այլն, սակայն առավել ճանաչվել է նորավեպերով: 1909թ. և 1911թ․ լույս է ընծայել տարբեր տարիների գրած նորավեպերի երեք ժողովածու՝ «Կյանքն ինչպես որ է», «Լուռ ցավեր», «Խղճմտանքի ձայներ» խորագրերով։ Վերնագրերից էլ երևում էր, որ նորավեպերում գրողի գեղագիտական ծրագիրն է եղել՝ ռեալիսորեն արտացոլել կյանքի երևույթները, ներքին կապերը, մասնավորապես՝ թափանցել մարդկային հոգու թաքուն խորշերը։ Գրվածքները բաժանվում են մի քանի խմբի. նա ունի սոցիալական պատկերներ, սիրային, խոհական-փիլիսոփայական, քնարական և երգիծական նորավեպեր։ Մի շարք նորավեպերում գրողը նրբորեն բացահայտել է մարդկային ողբերգության սոցիալական ակունքները։ Գրողի ստեղծագործական ժառանգության կարևոր էջերից են «Անհետացած սերունդ մը» (1883թ.) վեպը, «Չինական նամականի» (1884թ.), «Ուղևորություն մը հիշատակներուս մեջ» (1898-1903թթ) հրապարակախոսական ակնարկները, «Անբարոյական գրականություն» (1892թ.), «Նոր լրագրություն» (1892թ.) քննադատական հոդվածները, «Ծանոթ դեմքեր» (1891-1909թթ) գրական դիմանկարների շարքը: «Մարսել Լեար» ծածկանունով 1913թ. Փարիզում հրատարակել է «Հայկական հարցը վավերագրերի լույսի ներքո» ֆրանսերեն գրքույկը և մեծ հեղինակություն ձեռք բերել նաև որպես քաղաքական գործիչ: 1891թ. ընտրվել է Ազգային ժողովի երեսփոխան, սակայն Ժողովի նիստում նրա ընտրությունը չի վավերացվել 30 տարեկանը լրացած չլինելու պատճառով։ 1892-93թթ Հակոբ Ասատուրի հետ հրատարակել է «Մասիս» գրական հանդեսը: «Արևելք» օրաթերթում, ապա «Մասիս»-ում տպագրվել են նրա առաջին նորավեպերը։ Իր գրական ստեղծագործության հիմնական մասը ստեղծել է 1887-93թթ։ Այս շրջանում գրել է երկրորդ անավարտ վեպը՝ «Նարդիկ», նորավեպերի մեծ մասը, բազմաթիվ հրապարակախոսական հոդվածներ՝ ճանաչվելով իբրև գրող և հրապարակախոս։ 1894-95թթ զարհուրելի էին արևմտահայերի համար։ Սկիզբ են առել ու մինչև 1896թ. շարունակվել զանգվածային կոտորածները։ Հայ առաջադեմ մտավորականների մեծ մասը ստիպված էր հեռանալ Կ.Պոլսից և հաստատվել Եվրոպայում, Եգիպտոսում։ Հուսահատության ու ազգային կորովի անկման այս շրջանում գրողը նույնպես հեռացել էր գրական ասպարեզից և ավելի շատ զբաղված է եղել փաստաբանական գործերով, կարևոր դատավարություններով։ Կ.Պոլսում որպես իրավաբան-փաստաբան հայտնի է եղել հատկապես օտարահպատակներին, քանի որ տիրապետելով ֆրանսերենին՝ շատ հաճախ պաշտպանել է նրանց գործերը Թուրքիայի առևտրական առաջին դատարանում։ Եղել է Կ.Պոլսի ռուսական դեսպանատան թարգմանիչ ու իրավագետ-խորհրդականը։ 1898թ. օրաթերթի վերածված «Մասիսը» լույս է տեսել դարձյալ նրա խմբագրությամբ, որից հետո կրկին վարել է բուռն ստեղծագործական կյանք, միաժամանակ զբաղվելով փաստաբանությամբ։ Սակայն 1906թ. Արդարադատության նախարարի կարգադրությամբ նրան արգելվել է թուրքական դատարաններում դատեր պաշտպանել։ Պատճառը մի բուլղար հեղափոխականի դատական պաշտպանությունն էր։ 1908թ. Թուրքիայում վերահաստատվել է Սահմանադրությունը և երկրի բոլոր անկյուններում անցկացվել են միտինգներ, ցույցեր՝ հավասարության, եղբայրության, համագործակցության կարգախոսներով։ Գրողը այդ ժամանակ Փարիզում էր, որտեղ հաջողել էր հրատարակել իր ֆրանսերեն իրավագիտական աշխատությունը, մասնագիտությամբ աշխատանք գտնելու երաշխիքներ ունենալու նպատակով և հետագայի համար նախատեսել էր ընտանիքով բնակության հաստատվել Եգիպտոսում։ Տեղեկանալով Թուրքիայում Սահմանադրական կարգեր հաստատվելու մասին՝ հույսերով և լավատեսությամբ Փարիզից տեղափոխվել է Կ.Պոլիս և նույն թվականին ընտրվել է թուրքական Պառլամենտի պատգամավոր։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել խորհրդարանական գրեթե բոլոր քննարկումներում, ամեն ջանք գործադրել Խորհրդարանի կողմից արդարացի օրենքներ ընդունելու համար։ Իր մասին նա ասել է. «Ես Սահմանադրության փաստաբանն եմ»։ Եղել է հարգված և երևելի անձնավորություն երկրի թե՛ ազգային, թե՛ համընդհանուր հասարակական-քաղաքական, մշակութային կյանքում։ 1914թ. բարձրացրել է Թուրքիայում հայկական բարեփոխումների հարցը և այս կապակցությամբ դիմել եվրոպական տերություների միջամտությանը։ 1915թ. հունվարին Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ստորագրվել է հայկական բարեփոխումների վերաբերյալ համաձայնագիրը, որն արևմտահայերի՝ Թուրքիայում ապահով կյանքի երաշխիքն էր։ Այդ գործում Զոհրապի մասնակցությունը վճռական էր։ Սակայն քիչ անց սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, որի պատճառով համաձայնագրիրը մնացել է միայն թղթի վրա։ Թուրքիայի համար ստեղծվել են նպաստավոր պայմաններ Հայոց ցեղասպանությունն (1915թ.) իրականացնելու համար։ 1915թ. ապրիլի 24-ին, մեկ գիշերվա ընթացքում, ձերբակալվել և աքսորվել են Կ.Պոլսի հայ մտավորականությունը, մայիսի 20-ին ձերբակալել են նաև Զոհրապին և հուլիսին Եդեսիայում սպանել՝ Ուրֆայից Դիարբեքիր տանող աքսորի ճանապարհին:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար