Գևորգ Գրիգորյան

Գեղանկարիչ

Սամսոն Գասպարյան

Երաժշտագետ

Մոկո Հակոբյան

Կինոռեժիսոր

Արփենիկ Ղափանցյան

Գեղանկարչուհի

Վիլյամ Պետրոսյան

Քանդակագործ

Վիգեն Բաբայան

Բանաստեղծ, հրապարակախոս

Գարիկ Ղազարյան

Հաղորդավար, դերասան, դրամատուրգ

Արման Գևորգյան

Կինոռեժիսոր

Լայանա

Երգչուհի

Վարդան Հարությունյան

Դաշնակահար, կոմպոզիտոր

 

 

 

 

ԳՐԻԳՈՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Պատմաբան, հնագետ, վիմագրագետ

2 մարտ, 1930 - 14 հոկտեմբեր, 2018

Ծնվել է ՌԴ Հյուսիսային Օսիայի Վլադիկավկազ քաղաքում։ 1937թ. տեղափոխվել է Հայաստան։ Երևանում ավարտելով միջնակարգ դպրոցը՝ 1948-49թթ ուսումը շարունակել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում: 1954թ. ավարտել է Երևանի Խ.Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմալեզվագրական Ֆակուլտետը։ 1954-56թթ եղել է Եղեգնաձորի շրջանի հեռավոր Հորս գյուղի դպրոցի տնօրենը։ 1956թ. աշխատանքի է անցել Հայպետհրատում, ապա նաև թիվ 31 միջնակարգ դպրոցում։ Եղեգնաձորում, շրջելով մերձակա բնակավայրերում, ուսումնասիրել է հայկական միջնադարյան հուշարձանները և գրառել դրանց որմերին փորագրված արձանագրությունները։ 1960-ական թվականներից վիմագրության բաժնի արշավախմբերի կազմում մասնակցել է վիմական արձանագրությունների հավաքման գործին՝ Հայաստանի և Արցախի շրջաններում։ Այնուհետև շուրջ երկու տասնամյակ շրջելով Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և Մոլդովայի նախկինում հայաբնակ վայրերում՝ ընդօրինակել և վերծանել է հարյուրավոր քարեղեն վկայագրեր, որոնցից շատերն այսօր չեն պահպանվել։ Հավաքել է ոչ միայն հուշարձանների որմերին փորագրված վիմագրերը, այլև տարբեր թանգարաններում պահվող հայկական եկեղեցական սպասքի, այլ առարկաների հիշատակագրերը։ Գիտական գործունեությունն սկսվել է 1962թ., երբ ընդունվել է Հայաստանի ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի հայ վիմագրության բաժին՝ անցնելով ավագ լաբորանտից մինչև առաջատար գիտաշխատողի ուղի, իսկ 1986-2011թթ եղել է ինստիտուտի հայ վիմագրության բաժնի վարիչը։ Նրա գիտական ուսումնասիրությունների առարկան եղել է Սյունյաց աշխարհը, նրա միջնադարյան պատմության տարաբնույթ խնդիրները, պատմամշակութային հուշարձանները, վանական հաստատությունները՝ որպես կրոնական, ուսումնական, գիտական կենտրոններ։ 1973թ. հրատարակվել է նրա առաջին ծավալուն ուսումնասիրությունը՝ «Սյունիքի վանական կալվածատիրությունը 9-13-րդ դդ»: Նրա գիտական ուսումնասիրությունների առանցքային բնագավառներից մեկը նշանավոր Օրբելյան իշխանական տան պատմությունն էր։ 1981թ. հեղինակել է «Սյունիքը Օրբելյանների օրոք, 13-15-րդ դարեր» աշխատությունը, իսկ ավելի ուշ՝ «Դրվագներ Սյունիքի պատմության (9-15-րդ դդ)» (1990թ., ռուսերեն) աշխատությունը։ 2004թ. Մոսկվայում հրատարակվել է այս երկրորդ գրքի լրամշակված, նոր նյութերով ու փաստերով հարստացված տարբերակը։ Ուսումնասիրել է նաև Մոսկվայի Կրեմլի զինապալատի և Պատմության պետական թանգարանի պահոցների տասնյակ եկեղեցական առարկաների ու սրբազան մասունքների վրա դրոշմված հայկական հիշատակագրերը։ Արդյունքում՝ 1996թ. և 1999թ. լույս են տեսել նրա «Դիվան հայ վիմագրության» մատենաշարի 7-րդ և 8-րդ հատորները, որոնք ընդգրկում էին համապատասխանաբար Ուկրաինայի, Մոլդովայի և Ռուսաստանի հայկական հուշարձանների վիմական արձանագրությունները։ Այս հատորներում հայերենից զատ տեղ են գտել նաև զգալի թվով ռուսերեն, լեհերեն, գերմաներեն, լատիներեն, հայատառ ղփչաղերեն արձանագրություններ, որոնք ներկայացված են բնագրերով և հայերեն թարգմանություններով։ Կրեմլի զինապալատի և Պատմության թանգարանի համար կատարել է հայերեն հիշատակագրերի հարյուրավոր ռուսերեն թարգմանություններ։ Թեոդոսիայում ստեղծել է Քարեդարան-թանգարան՝ թարգմանաբար ներկայացված արձանագրություններով։ Վահանավանքի պատմահնագիտական ուսումնասիրություններից հետո 2007թ. հրատարակել է «Վահանավանք» երկլեզու մենագրությունը։ Այս թեմատիկային է վերաբերում նաև 2009թ. լույս տեսած «Վահանավանքի վերածնունդը (հնագետի օրագրից)» էսսեն։ 1988-92թթ հրապարակվել են նրա Արցախյան շարժման խնդրին առնչվող նամակներն ու հեռագրերը։ Գիտական աշխատանքին զուգահեռ շուրջ 30 տարի զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, Երևանի մի շարք բուհերում դասավանդելով հայ վիմագրություն և պատմագիտական այլ առարկաներ։ Դասախոսական գործունեության արդյունքում հրատարակել է «Հայկական վիմագրություն» (2000թ.), «Սյունիքի պատմություն» (2001թ., համահեղինակ) ձեռնարկները։ «Հայկական վիմագրություն»-ը հայ իրականության մեջ բնագավառին վերաբերող առաջին դասագիրքն է։ 1967թ. ստացել է պատմական գիտությունների թեկնածուի, 1985թ.՝ դոկտորի գիտական աստիճան (1989թ-ից՝ պրոֆեսոր)։ 1990թ. արժանացել է Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործչի կոչման, ապա՝ Կապան քաղաքի պատվավոր քաղաքացու կոչման։ Մահացել է Երևանում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար