ՄԱՆՎԵԼ ԶՈՒԼԱԼՅԱՆ

Պատմաբան, արևելագետ

30 դեկտեմբեր, 1929 - 19 հունվար, 2012

Ծնվել է Սիրիայի Հալեպ քաղաքում: 1947թ. տեղափոխվել է Հայաստան ու բնակություն հաստատել Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի): 1953թ. ավարտել է տեղի Մ.Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության, 1954թ.՝ Երևանի Վ.Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտի ռոմանագերմանական ֆակուլտետները։ 1954թ. ընդունվել է Հայաստանի ԳԱ պատմության ինստիտուտի ասպիրանտուրա։ Գիտական մասնագիտացումը ստացել է Լենինգրադի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետում՝ ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելու ղեկավարությամբ։ Տիրապետելով թուրքերենին և այլ օտար լեզուների, ձեռնամուխ է եղել Արևմտյան Հայաստանի ուշ միջնադարի պատմության ուսումնասիրման գործին։ 1988թ-ից գլխավորել է Երևանի Խ.Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի ընդհանուր պատմության ամբիոնը (1982թ-ից՝ պրոֆեսոր)։ Հանդիսացել է ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի մասնագիտական խորհրդի անդամ։ Հեղինակել է Հայաստանի և Օսմանյան կայսրության միջին դարերի պատմության ու աղբյուրագիտության վերաբերյալ մի շարք աշխատություններ, այդ թվում և 1995թ. լույս տեսած «Հայոց պատմության խեղաթյուրումը արդի թուրք պատմագրության մեջ (հին և միջին դարեր)» գիրքը։ Հրատարակվել է նրա «Օսմանյան օրենքները Արևմտյան Հայաստանում (16-17-րդ դարերի Կանուննամներ)» աշխատությունը (1964թ.)։ Համակողմանի քննարկել է 16-17-րդ դարերում մեծ տարածում ստացած ջալալիների շարժման պատմությունը և հայկական, թուրքական ու բազմալեզու այլևայլ սկզբնաղբյուրների հիման վրա հայագիտական գրականության մեջ առաջին անգամ լուսաբանել ջալալիների շարժման նախադրյալները, ընթացքը և հետևանքները։ 1970թ. ռուսերեն հրատարակվել է նրա «Հայաստանի Հին և միջնադարյան պատմության հարցերը ժամանակակից թուրքական պատմագիտության լուսաբանմամբ» ուսումնասիրությունը, որը նոր նյութերով հարստացված հրատարակվել է նաև հայերեն (1995թ.)։ Հեղինակը բացահայտել է ժամանակակից թուրք պատմագիտության կեղծիքներն ու միտումնավոր մեկնաբանությունները։ 1971թ. Մոսկվայում ռուսերեն լեզվով հրատարակվել է նրա «Հայաստանը 16-րդ դարի առաջին կեսին» աշխատությունը՝ պաշտպանելով որպես դոկտորական թեզ (1974թ.), իսկ 1980թ.՝ «Արևմտյան Հայաստանը 16-17-րդ դարերում» աշխատությունը։ Հրավիրվել է մասնակցելու թուրք հայտնի հեղինակ էվլիյա Ջելեբու ուղեգրության «Սեյահեթ-նամեի», Մոսկվայում բազմահատոր ռուսերեն թարգմանության իրականացմանը, որը և հրապարակվել է 1983թ.։ 1990թ. գրել է «Հայ ժողովրդի պատմության հարցերը ըստ եվրոպացի հեղինակների (13-18-րդ դարեր)» աշխատության առաջին գիրքը։ 1990թ-ից եղել է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, 1996թ-ից՝ ակադեմիկոս: 2011թ. արժանացել է ՀՀ «Մովսես Խորենացի» մեդալի: Մահացել է Երևանում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար