Գերգեյ Չիկի

Դրամատուրգ

Լևոն Իսեցկի

Օպերային երգիչ

Արթին Արթինյան

Գրականագետ

Հրաչյա Հովհաննիսյան

Բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ

Վազգեն Ամարյան

Թարգմանիչ

Սոֆյա Սարգսյան

Դերասանուհի

Գարեգին Դավթյան

Քանդակագործ

Լևոն Խեչոյան

Արձակագիր

Արմեն Աթանյան

Գեղանկարիչ, քանդակագործ

 

 

 

 

ՍՏԵՓԱՆՈՍ ՍՅՈՒՆԵՑԻ

Մատենագիր, աստվածաբան, թարգմանիչ, բանաստեղծ

685 - 21 հուլիս, 735

Ստեփանոս Քերթող

Ծնվել է Հայաստանի Դվին քաղաքում: Եղել է Դվինի ավագերեցի որդին։ Նախ սովորել է Հայոց կաթողիկոսարանում, ապա՝ Սաքենյաց վանքի դպրոցում և Սյունիքի վարդապետարանում, որտեղ աշակերտել է Սյունյաց եպիսկոպոս Մովսես Քերթողին։ Իր հայացքների համար ենթարկվելով Սմբատ Բագրատունի ասպետի հալածանքին՝ գաղտնի մեկնել է Կ.Պոլիս, սովորել հունարեն ու լատիներեն, ուսումնասիրել աստվածաբանություն, փիլիսոփայություն, երաժշտություն և այլ գիտություններ։ Ուսումը կատարելագործել է Աթենքի ու Հռոմի գրադարաններում։ Վերադառնալով Դվին՝ որոշ ժամանակ զբաղվել է գրական-թարգմանչական գործունեությամբ, այնուհետև ձեռնադրվել է Սյունիքի եպիսկոպոս։ Գրել է Կ.Պոլսի հայրապետ Գերմանոսին, Անտիոքի պատրիարքին, Աղվանքի վարդապետներին ուղղված դավանաբանական բնույթի պատասխան թղթերը, Արարածոց, Եզիկիելի, Հոբի գրքերի, չորս Ավետարանների մեկնությունները, ճառեր և այլ գործեր։ Եղել է հայկական հայրաբանության խոշոր ներկայացուցիչներից: Հունարենից թարգմանել է Կեղծ Դիոնիսիոս Արեոպագացու, Նեմեսիոս Եմեսացու, Գրիգոր Նյուսացու բնագիտական որոշ աշխատություններ, ինչպես նաև Կյուրեղ Ալեքսանդրացու «Գիրք պարապմանց» և Գեորգիոս Պիսիդեսի «Վեցօրեայք» երկերը։ Նրա՝ «Պիտանի լուծմունք Սահմանացն և Պորփյուրին» մեկնությունը (Երևանի Մ.Մաշտոցի անվան Մատենադարան), նվիրված է Դավիթ Անհաղթի «Սահմանք իմաստասիրութեան» և Պորփյուրի «Ներածութիւն» գործերին։ Որպես իդեալիստ փիլիսոփա կարծում է, որ զգայարաններին մատչելի բնությունը աստվածային ոգու ցածրագույն դրսևորումն է։ Մարմնավորի էությունը գաղափարն է, որը ըմբռնելի է լոկ բանականությամբ։ Գեղագիտության մեջ տարբերակել է աշխարհիկ և հոգեոր արվեստները, վերջինիս ստեղծման և կատարման ընթացքում հնարավոր համարելով աշխարհիկ արվեստի հնարանքների օգտագործումը։ Ուշագրավ դատողություններ ունի առասպելի տարբերակների, գրական մի շարք ժանրերի բնույթի և կատարողական առանձնահատկությունների մասին։ Արժեքավոր է նրա «Մեկնութիւն քերականին» երկը, որը Դիոնիսիոս Թրակացու «Քերականական արվեստ» երկի հայերեն թարգմանության մեկնությունն է։ Քերականությունը համարելով ուղղախոսության և ճիշտ գրելու արվեստ, այն առնչել է գրականության հետ՝ իբրև նրան օժանդակող գիտություն և բաղկացուցիչ մաս։ Անդրադարձել է առոգանության հարցերին, կարևորել հարևան ժողովուրդների լեզուների և հայերենի բարբառների իմացությունը, տվել որոշակի տեղեկություններ այդ բարբառների մասին, կատարել դրանց դասակարգման առաջին փորձը։ Լեզվի փոփոխությունը դիտել է որպես նրա աղավաղման պրոցես, որը լծորդ հնչյունները միմյանցով փոխարինելու, «կրկնակ» բաղաձայններն իրենց բաղադրիչների վերածելու և որևէ հնչյուն ավելացնելու կամ պակասեցնելու հետևանք է։ Քննության առարկա է դարձրել նաև հնչյունի ֆիզիկական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, դասակարգել ձայնավորներն ու բաղաձայնները, առանձնացրել բառն ու «բանը»։ Նրան են վերագրվում մի ամբողջ շարք շարականներ և ուրիշ ստեղծագործություններ, որոնցից անվիճելիորեն նրանը պիտի համարել Ստեփանոս Օրբելյանի հիշատակած Հինանց և Պահոց ստողոգիական սաղմոսները, որոնք պահպանվել են «Մանրուսմունք» կոչվող ձեռագիր ժողովածուներում։ Նրա անվան հետ է կապված Հայաստանում կանոնի ժանրի վավերացումը, ութձայնի նոր ուսմունքի հաստատումը, ինչպես և հոգևոր երաժշտությունը խազերով գրի առնելու նախնական արվեստի ծագումը։ Արծարծել է գեղարվեստական կերպարի ստեղծման մի քանի ձևերի, միջոցների ու հնարանքների, ժողովրդական գուսանական ու եկեղեցական երաժշտության փոխհարաբերության և այլ հարցեր։ 10-րդ դարից առաջ գրվել է նրա ընդարձակ վարքը, որի բնագիրը մեզ չի հասել, սակայն չորս խմբագրությունները պահպանվել են Մովսես Կաղանկատվացու («Պատմութիւն Աղուանից աշխարհի», գիրք 3, 10-րդ դար), Կիրակոս Գանձակեցու, Մխիթար Այրիվանեցու և Ստեփանոս Օրբելյանի երկերում։ Նախնական բնագրին առավել հարազատ է Մխիթար Այրիվանեցու մշակումը։ Սպանվել է Եղեգնաձորի Մոզ ավանում՝ մի կնոջ ձեռքով, որին քարոզի ժամանակ հանդիմանել էր: Թաղված է Վայոց Ձորի Թանահատի վանքում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար