Տիրան Քելեկյան

Լրագրող, հրապարակագիր

Վազգեն Առաջին

Հայագետ, եկեղեցական գործիչ

Բոգդան Վերդյան

Արձակագիր

Զավեն Բեկյան

Բանաստեղծ

Վեսմիր Գրիգորյան

Գեղանկարիչ

Նարեկ Ավետիսյան

Գեղանկարիչ

Գարիկ Պապոյան

Հաղորդավար, դերասան, երաժիշտ

 

 

 

 

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՉԱՄՈՒՌՃՅԱՆ

Հրապարակախոս, բանասեր, թարգմանիչ

7 օգոստոս, 1801 - 24 հունիս, 1888

Տէրոյենց Պատուելի, Պրուսացի, Տեր-Կարապետյան

Ծնվել է Բուրսա քաղաքում (այժմ՝ Թուրքիայում)։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, 1817-19թթ սովորել է Արմաշի վանքում։ Տիրապետել է 12 հին ու նոր լեզուների։ 1819թ-ից դասավանդել է Բուրսայում, զբաղվել թարգմանական աշխատանքով։ 1830թ. տեղափոխվել է Կ.Պոլիս։ 1838-49թթ (որոշ ընդմիջումով) դասախոսել է Սկյուտարի ճեմարանում, եղել նրա տնօրենը։ 1841-46թթ գրաբարից աշխարհաբարի է վերածել մի շարք գրքեր։ 1846թ. հիմնել և խմբագրել է պատրիարքարանի առաջին պարբերաթերթը՝ «Հայաստան»-ը (մինչև 1848թ.՝ Մ.Աղաթոնի հետ, 1850-52թթ՝ մենակ)։ 1855-56թթ լույս է ընծայել «Զոհալ» հայատառ թուրքերեն հանդեսը․ 1857թ-ից այն թարգմանաբար վերանվանվել է «Երևակ» և տպագրվել հայերենով։ Հանդեսը հիմնականում արծարծել է հոգևոր-կրոնական բնույթի հարցեր։ Լինելով կղերաամիրայական պահպանողական հոսանքի պարագլուխը՝ հանդես է եկել որպես հայ իրականության մեջ ազատասիրական արտահայտությունների մոլեռանդ թշնամի, այդ դիրքերից էլ գործուն մասնակցություն է ունեցել Երուսաղեմի պատրիարքական ընտրությունների առթիվ ծավալված «Ներսեն-Դուրսեն» հայտնի պայքարին։ Հակամարտության մեջ է եղել սահմանադրական շարժման կողմնակիցների, մասնավորապես՝ «Մեղու»-ի շուրջը համախմբված հայ գործիչների և Միքայել Նալբանդյանի հետ։ Ամբաստանագրի կշիռ ունեցող նրա հոդվածներին պատասխանել է Միքայել Նալբանդյանը «Երկու տող» պամֆլետում։ Պայքարել է նաև բողոքականության դեմ, միջամտել հայ-հռոմեական եկեղեցիների դավանաբանական տարբերությունների քննարկումներին։ Նրա հայտնած այն կարծիքը, թե հայոց և հռոմեական եկեղեցիների տարբերությունները հիմնական չեն, այլ՝ «ծիսական և բառական», հիմք են ծառայել երկար տարիներ նրան համարելու կաթոլիկության պաշտպան։ Հռոմի և հայ լուսավորչական եկեղեցիների տարբերությանն է նվիրված նրա «Իրավախոհ» (հ.1-3, 1866-72թթ) աշխատությունը։ 1878թ-ից հեռացել է հրապարակախոսական գործունեությունից, գրել եկեղեցական ընդհանուր պատմություն, որի 30 հատորների ձեռագիրը պահվում է Երուսաղեմի մատենադարանում։ Թարգմանել է վեպեր, Ժան Ժակ Ռուսսոյի «Հասարակական դաշինք»-ը, գրել հայերենի քերականության դասագիրք, կրոնաբարոյախոսական բազմաթիվ աշխատություններ (բոլորն էլ կատարյալ աշխարհաբարով)։ Նրա գրական-փիլիսոփայական ժառանգությունը դեռևս ամբողջությամբ չի ուսումնասիրված։ Մահացել է Կոստանդնուպոլսում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար