Խորեն Գալֆայան

Բանաստեղծ, դրամատուրգ

Արշակ Ֆեթվաճյան

Գեղանկարիչ

Ստեփան Շահումյան

Լրագրող, պետական գործիչ

Արամ Քոչարյան

Կոմպոզիտոր, երաժշտագետ

Վարագ Առաքելյան

Լեզվաբան, բանասեր

Շահեն Թաթիկյան

Արձակագիր

Մարիա Ղամբարյան

Դաշնակահար

Արմեն Չալտիկյան

Ճարտարապետ, գեղանկարիչ, գրաֆիկ

Գևորգ Դևրիկյան

Արձակագիր, հրապարակախոս

Վլադիմիր Անտաշյան

Քանդակագործ

Լեմս Ներսիսյան

Գեղանկարիչ

Նոննա Զոտովա

Հաղորդավար, դերասանուհի

Մարիա Դիվանյան

Բալետի արտիստ, պարուսույց

 

 

 

 

ՄԱՏԹԵՈՍ ՈՒՌՀԱՅԵՑԻ

Պատմաբան

11-րդ դար - 1144

Ծնվել և ապրել է Ուռհա (Եդեսիա) քաղաքում: Եղել է վանական: Ենթադրվում է, որ «Ժամանակագրություն»-ը գրել սկսել է 1113թ. և շարունակել մինչև կյանքի վերջին օրերը: Այն բաղկացած է 3 մասից: Առաջինը (ընդգրկում է 952-1051թթ իրադարձությունները) շարադրված է գրավոր աղբյուրների, հիմնականում՝ Հակոբ Սանահնեցու «Ժամանակագրության» հիման վրա: Երկրորդ մասի (1052-1101թթ իրադարձությունները) համար որպես աղբյուր օգաագործել է նաև ականատեսների պատմածները (մասամբ ինքն է ականատես): Այն ավարտել է 1128թ.: Երրորդ մասը (1102-1137թթ իրադարձությունները), որը շարադրել է տասնամյա ընդմիջումից հետո, ամենաարժեքավորն է, որովհետև նկարագրել է իր ժամանակը: «Ժամանակագրություն»-ում պատմվում է Բագրատունիների թագավորության, նրա կործանման, սելջուկյան թուրքերի արշավանքների և նվաճումների, հայերի արտագաղթի, երկնադրման և օտարերկրյա նվաճողների դեմ նրանց պայքարի մասին: Մանրամասն տեղեկություններ կան նաև հարևան ժողովուրդների և օտարերկրյա նվաճողների, նրանց (Վրաստան, Արաբական խալիֆայություն, Բյուզանդիա, սելջուկյան թուրքեր և թուրքական իշխանություններ, խաչակիրներ և խաչակրաց իշխանություններ) հետ հայերի փոխհարաբերությունների մասին: «Ժամանակագրություն»-ը իրադարձությունների սոսկ արձանագրում չէ. նա վերլուծել է, դատապարտել Բյուզանդիայի հայակործան քաղաքականությունը, զայրույթով գրել սելջուկյան թուրքերի և խաչակիրների գործած ավերածությունների մասին: Հայկական պետականության անկումը, արտաքին գործոններից բացի, բացատրել է նաև հայ իշխանազունների և կրոնական գործիչների անկարողությամբ, նրանց դատապարտել անօրինականության, ազգային ավանդույթներից շեղվելու, բարոյական անկման մեջ: Հեղինակի երկը կարևոր աղբյուր է նաև բյուզանդագիտության, արաբագիտության, թուրքագիտության, Արևելքի խաչակրաց իշխանությունների պատմությամբ զբաղվող մասնագետների համար: Նրա «Ժամանակագրություն»-ը շարունակել է Գրիգոր Երեցը, իր «Տարեգրքում» օգտագործել Սմբատ Սպարապետը: Առաջին անգամ, «Պատմութիւն» վերնագրով, հրատարակվել է 1869թ., Երուսաղեմում (լիակատարը՝ 1898թ.), Է.Դյուլորիեի ֆրանսերեն թարգմանությամբ՝ 1858թ., Փարիզում: Հրատարակվել է նաև թուրքերեն (1962թ.): Պատմաբանը հավանաբար զոհվել է Ուռհա քաղաքի վրա Հալեպի Զանգի ամիրայի զորքերի գրոհի ժամանակ: