Ամիրդովլաթ Ամասիացի

Բժիշկ, բառարանագիր, մատենագիր

Հովհաննես Չամուռճյան

Հրապարակախոս, բանասեր, թարգմանիչ

Կարապետ Բասմաջյան

Բժիշկ, պատմաբան, բառարանագիր

Հարություն Դաղբաշյան

Բառարանագիր, պատմաբան

Բենիամին Նուրիկյան

Արձակագիր, թարգմանիչ

Մուշեղ Իշխան

Արձակագիր, դրամատուրգ, բանաստեղծ

Հովհաննես Գրիգորյան

Բանաստեղծ, թարգմանիչ

Ալին Գոյան

Երգչուհի

 

 

 

 

ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՃՈՒՂՈՒՐՅԱՆ

Արձակագիր

24 հոկտեմբեր, 1864 - 28 հունվար, 1938

Ծնվել է Հայաստանի Խաշթառակ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում): 1890թ. ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ Հայոց լեզու է դասավանդել Թիֆլիսի Գայանյան, Այգեպանական, Քաղաքային և այլ դպրոցներում։ Ֆելդշերական դպրոցում հայոց լեզու է դասավանդել Սերգո Օրջոնիկիձեին։ 1898թ. ձեռնադրվել է քահանա: 1923թ. տեղափոխվել է Երևան։ 1925թ-ից կրկին ուսուցչություն է արել ծննդավայրում և Իջևանի այլ գյուղերում։ Տպագրվել է 1892թ-ից «Նոր-Դար»-ում։ Ամենավաղ գործը «Հովիվ Չատինի սերը» պատմվածքն է։ 1895-96թթ «Մոռացված աշխարհ» խորագրով լույս են տեսել նրա պատմվածքների երեք ժողովածուները։ Այնուհետև հրատարակվել են նրա «Աղա սուրբ Սարգիսը և Մալաք տատի հավատը» (1899թ.), «Աղքատի հալը» (1902թ.), «Գյուղի այրին» (1902թ.) պատմվածքները, «Շիրինանց Նախշունը» (1911թ.) վեպը։ 1900-ական թվականների սկզբներին նրա ստեղծագործության մեջ տեղի են ունեցել խոր փոփոխություններ։ Եթե դրանից առաջ հեղինակն «ամենայն հավատարմությամբ արձանագրել է իր տեսածը, լսածը...», ապա այդ ժամանակ թեքվել է դեպի սոցիալ-նարոդնիկության գաղափարական կողմնորոշումները։ Հայ գյուղագրական նշանավոր երկերից է նրա «Չատոյի բախտի անիվը» (1908թ.)։ Այս պատմվածքը գրելիս, 1905թ. հեղափոխությունը նրան պատկերացել է որպես «արդար դատաստանի» սկիզբ։ 1909թ. ցարական գրաքննությունը բռնագրավել է պատմվածքի ամբողջ տպաքանակը և ոչնչացրել։ Վերջին շուրջ երեք տասնամյակներում նրա գրած աչքի ընկնող գործը «Բատրակ Ոսկանը» պատմվածքըն է (1930թ.)։ Հեղինակը հավատացած է եղել, որ գոյություն ունեցող սեփականատիրական կարգերում հնարավոր է ժողովրդի ծոցից ելած մտավորականների և կրթված հոգևորականների միջոցով լուսավորել գյուղը, վերացնել սոցիալական չարիքը։ Այսօր նրա երկերն ուշագրավ են պատմական, ճանաչողական-փաստագրական տեսանկյունից։ 1934թ-ից եղել է Հայաստանի գրողների միության անդամ: Մահացել է Հայաստանի Խաշթառակ գյուղում, թաղված է Երևանում: Խաշթառակի միջնակարգ դպրոցը կոչվում է նրա անվամբ։