Տիրան Քելեկյան

Լրագրող, հրապարակագիր

Վազգեն Առաջին

Հայագետ, եկեղեցական գործիչ

Բոգդան Վերդյան

Արձակագիր

Զավեն Բեկյան

Բանաստեղծ

Վեսմիր Գրիգորյան

Գեղանկարիչ

Նարեկ Ավետիսյան

Գեղանկարիչ

Գարիկ Պապոյան

Հաղորդավար, դերասան, երաժիշտ

 

 

 

 

ՄԿՐՏԻՉ ԱՎԳԵՐՅԱՆ

Լեզվաբան, բառարանագիր, աստվածաբան, թարգմանիչ

11 նոյեմբեր, 1762 - 3 մարտ, 1854

Ծնվել է Անկյուրայում (այժմ՝ Անկարա, Թուրքիա)։ Եղել է լեզվաբան, բառարանագիր Հարություն Ավգերյանի եղբայրը: 1774թ. մտել է վանք, դարձել հոգևորական։ Վարել է դասատուի, վերակտցուի, ինչպես նաև Կ.Պոլսում՝ քարոզչի պաշտոններ: Եղել է Վենետիկի Սխիթարյան միաբանության անդամ, 30 տարի՝ միաբանության խորհրդական, 20 տարի՝ ընդհանուր աթոռակալ։ Ծավալել է բեղմնավոր գրական գործունեություն, թողել ինքնուրույն ու թարգմանական հարուստ ժառանգություն։ Իբրև աստվածաբան՝ հայտնի է բազմաթիվ երկերով, որոնցից ամենանշանավորը «Լիակատար վարք և վկայաբանութիւն սրբոց, որք կան ի հին տօնացուցի եկեղեցւոյ Հայաստանեայց» (հ.1-12, 1810-15թթ) աշխատությունն է, ուր ամփոփել և լուսաբանել է «սրբերի կյանքը», կատարել բանասիրական վերլուծություններ ու ճշգրտումներ։ Առանձին արժեք ունի 12-րդ հատորը («Մնացորդք վարուց սրբոց արտաքոյ տօնացուցին մերոյ, յիշատակելոց ի Յայսմաւուրս կամ ի ճառընտիրս հայոց, որպէս և յունաց և լատինացւոց», 1815թ.), որն այբբենական սկզբունքով կազմված սրբանունների բառարան է և աչքի է ընկնում տոնացույցից դուրս մնացած սրբերին վերաբերող տվյալներով։ Նրա գրական ժառանգության պսակը «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» կամ ինչպես ընդունված է ասել՝ «Նոր հայկազեան բառարան»-ն է (հ.1-2, 1836-37թթ)։ Կազմել և խմբագրել է բառարանի է-ֆ տառերի բառացանկը և բառահոդվածները, գրել է առաջաբանը՝ «Նախադրունք»-ը, «Հավելված»-ը։ Զգալով ավելի գործնական բառարանի անհրաժեշտություն՝ համառոտել է «Նոր հայկազեան բառարան»-ը, կազմել «Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի» (1846թ.), ուր բառերը ներկայացված են իրենց իմաստային նշանակություններով, քերականական բացատրություններով, շատ անգամ նաև թուրքերեն համարժեքներով։ Հսկայական աշխատանք է կատարել թարգմանության բնագավառում։ Լատիներենից գրաբար է թարգմանել լատին եկեղեցու հայրերի և վարդապետների գործեր, հայերենից լատիներեն՝ հայոց եկեղեցու հայրերի երկեր։ Տպագրված թարգմանություններից են Հեթում Պատմիչի «Պատմութիւն թաթարաց» (1842թ.), Ալեքսանդր Տասսոնի «Ապացոյցք կրօնի և պատասխանատուութիւնք» (1844թ.), Սենեկայի «Ճառք իմաստասիրականք» (1849թ.), Կիկերոնի «Յաղագս պատշաճից» (1845թ.), Գրիգոր Մեծի «Կանոն հովուական» (1846թ.) և այլ հեղինակների գործեր։ Գրաբարից լատիներեն է թարգմանել Փիլոն Եբրայեցու ճառերը և Եվսեբիոս Կեսարացու «Քրոնիկոն»-ը (մաս 1-2, 1818թ.), որոնց հունարեն բնագրերը կորած են։ «Քրոնիկոն»-ը ամփոփում է հայերեն հին թարգմանության բնագիրը և հույն մատենագիրների գրվածքներում պահպանված հունարեն հատվածները։ Գրել է կրոնաբարոյախոսական բնույթի չափածո և արձակ երկեր։ Նրա որոշ աշխատություններ՝ «Բարի խորհուրդներ» (1809թ.), «Դեղ կենաց, որ է հոգևոր բժշկարան» (1810թ.), գրված են արևմտահայերենով և շատ կարևոր են վերջինիս պատմության ուսումնասիրության համար։ Մահացել է Վենետիկում։

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար