ԳԵՎՈՐԳ ԱԽՎԵՐԴՅԱՆ

Բանասեր, բժիշկ, տնտեսագետ

5 հունիս, 1818 - 17 նոյեմբեր, 1861

Ծնվել է Թիֆլիսում, զինվորականի ընտանիքում: Եղել է Սայաթ-Նովայի երգերի հայտնաբերողը, հրատարակիչն ու առաջին մեկնաբանը: 1834թ. ավարտել է Լազարյան ճեմարանը, 1839թ.՝ Մոսկվայի համալսարանի բժշկական բաժինը: Դեռևս համալսարանի երկրորդ կուրսում գրած ռեֆերատի համար հանդիսավոր պայմաններում ստացել է ավարտական կուրսի առաջադեմ ուսանողների համար նախատեսված մրցանակը՝ ոսկե մեդալը: 1839-42թթ եղել է զինվորական բժիշկ Կովկասում, հետո՝ ռազմական մինիստր Չերնիշևի անձնական բժիշկը՝ Պետերբուրգում: 1846թ-ից Թիֆլիսում փոխարքայի գրասենյակի պաշտոնյա էր, ապա՝ կարանտինամաքսային գործերի ավագ աստիճանավոր: Ստացել է գեներալի կոչում: Անմիջական մասնագիտությանը զուգընթաց ծավալել է գրական-հասարակական բազմակողմանի գործունեություն, զբաղվել բանասիրությամբ, բարբառագիտությամբ, պատմության հարցերով: Հայ բանասիրությունը նրան է պարտական Գահնամակի հայտնաբերման համար: Մասնակցել է Կովկասյան երկրամասի ոսկու արդյունահանման նախագծի մշակմանը, ղեկավարել Կովկասյան ուսումնական օկրուգի դասագրքեր հաստատող կոմիտեի հայոց լեզվի բաժինը: Հանդես է եկել նաև համքարային կազմակերպությունների պաշտպանությամբ, գրել ուսումնասիրություն Թիֆլիսի համքարությունների մասին: Հետաքրքրվել է հայ ժողովրդական բանահյուսությամբ, հավաքել հայ աշուղների ստեղծագործությունները՝ հրատարակելու մտադրությամբ: Բժիշկ Հովհաննես Փանդայանի մոտ հայտնաբերել է Սայաթ-Նովայի «Դավթար»-ը և ամբողջ եռանդով նվիրվել դրա վերծանմանը, ապա՝ հրատարակմանը: «Դավթար»-ում գտել է 114 ադրբեջաներեն երգ՝ գրված հայկական տառերով, 46 հայերեն երգ՝ վրացական տառերով և մի քանի վրացերեն երգեր: Վերծանել է հայերեն երգերը, դրանց գրառման համար մշակել հնչյունային տառադարձման հատուկ համակարգ: Նրա՝ Սայաթ-Նովային նվիրված գիրքը («Գուսանք», հ.1) 1852թ. լույս է տեսել Մոսկվայում: Երգերի հրատարակությանը կցել է առանձնակի ուսումնասիրություն Թիֆլիսի բարբառի մասին՝ փաստորեն հիմնադրելով հայ բարբառագիտությունը («Թիֆլիզու բարբառի մի քանի հատկություններու վրա»): Քննաբար է ներկայացրել այդ բարբառի ձևաբանական համակարգը, օրինակներով ցույց տվել գոյականների, դերանունների հոլովման և բայերի խոնարհման բնորոշ առանձնահատկությունները: Երգերին կցած առաջաբանում շոշափել է դրանց ուղղագրությանը, գրաբարի և որոշ հայ բարբառների ծագմանը վերաբերող հարցեր: Գիտական որոշակի արժեք ունեն հատկապես Սայաթ-Նովայի երգերի ծանոթագրությունները, ուր հեղինակը բացատրել է փոխառյալ և անհասկանալի բառերը, բարբառային հատուկ քերականական ձևերն ու իրողությունները: Նրա հավաքած հայ աշուղական երգերի 2-րդ հատորը («Գուսանք», համար 2) լույս է տեսել 1903թ., Թիֆլիսում, դստեր՝ Մանե Ախվերդյանի հրատարակությամբ: Տպագրության է պատրաստել նաև Պետրոս դի Սարգիս Գիչանենցի օրագրերը՝ Ջուղայի բարբառի ուսումնասիրությամբ: Գրել է «Նյութեր Վրաստանի պատմության համար՝ հայկական աղբյուրների հաղորդած տեղեկություններով» աշխատությունը (անտիպ), որը պահպանվում է Երևանի գրականության և արվեստի թանգարանում: Մահացել է Թիֆլիսում, թաղված է Խոջիվանքի հայկական պանթեոնում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար