ԳԵՎՈՐԳ ԹՈՍՈՒՆՅԱՆ

Լեզվաբան

8 մարտ, 1934 - 6 հունվար, 2018

Ծնվել է Վրաստանի Ախալքալակի շրջանի Դադեշ գյուղում: Ավարտել է տեղի ութամյա դպրոցը և Ախալքալակի մանկավարժական ուսումնարան, 1962թ.՝ Երևանի Խ.Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմալեզվագրական բաժինը: 1954-56թթ ծառայել է խորհրդային բանակում: 1962-66թթ հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Հայաստանի Սպիտակի շրջանի Լուսաղբյուր գյուղի միջնակարգ և Վրաստանի Ախալքալակի շրջանի Դադեշ գյուղի ութամյա դպրոցներում: 1966թ-ից աշխատել է ՀՀ ԳԱ նախագահությանը կից համաբարբառի բաժնում, 1978թ-ից՝ ՀՀ ԳԱԱ Հ.Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտում. սկզբում եղել է կրտսեր գիտաշխատակից, այնուհետև՝ բաժնի վարիչ առաջատար գիտաշխատակցի հաստիքով: 1985-91թթ գրաբար է դասավանդել Երևանի Խրիմյան Հայրիկի անվան թիվ 10 դպրոցում, 1991-94թթ՝ Երևանի պետական համալսարանում, 1991-94թթ, 2000-06թթ՝ Երևանի մանկավարժական ինստիտուտում և տարբեր մասնավոր (Մովսես Խորենացի, Հրաչյա Աճառյան, Վիլյամ Սարոյան) բուհերում: 1995-98թթ և 2006-12թթ ուսումնական տարիներին եղել է Երուսաղեմի Ժառանգավորաց վարժարանի և ընծայարանի գրաբարի ու հայոց լեզվի պատմության դասախոսը: 2003թ. ստացել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան: Աշխատությունները վերաբերում են գրաբարի առանձին հարցերին: Հրատարակվել են նրա «Գրաբարի նախադրությունները (5-11-րդ դարեր)», «Գրաբարի բառարանագրությունը» մենագրությունները, գրաբարի բուհական դասագիրքը (հեղինակակից՝ Լ.Խաչատրյան), մեր դասական հեղինակների ասույթները սկզբից մինչև մեր օրերը (երեք գիրք), կազմել է բնագրային համաբարբառներ (Եզնիկ Կողբացի, Գրիգոր Նարեկացի, Մատթեոս Ուռհայեցի): Գրաբարից աշխարհաբար է թարգմանել Հովհաննես Դրասխանակերտցու և Վարդան Արևելցու պատմությունները, Ղևոնդ Ալիշանի «Արցախը և Ուտիքը», Հովհան Դարդելի «Ժամանակագրությունը», Մսեր Գրիգորյանցի «Հաւատոյ հանգանակը», «Հայոց նոր վկաները», արևմտահայերենից արևելահայերենի է վերածել՝ գերմաներեն բնագրի հետ համեմատելով, Յոհաննես Լեփսիուսի «Հայ ժողովրդի ջարդերը» գիրքը, կրոնական բնույթի գրքեր է թարգմանել նաև ռուսերենից հայերեն: Գրաբարի և հայոց լեզվի պատմության վերաբերյալ «Պատմաբանասիրական հանդես», «Լրաբեր», «Բանբեր Երևանի համալսարանի», «Էջմիածին», «Մայրենի», «Սովետական Հայաստան», «Լեզու և լեզվաբանություն», հանդեսներում, Վիեննայի «Հանդէս ամսօրեայ», Երուսաղեմի «Սիոն» պարբերականներում հրատարակել է ավելի քան երկու հարյուր հոդված: Լաբորանտներ Վ.Առուստամյանի և Գ.Բաղդասարյանի հետ կազմել և 1990թ. ավարտել է գրաբարի ընդարձակ հանգաբառարանը, իսկ գիտաշխատակիցներ Լ.Սահինյանի և Ա.Սահակյանի հետ՝ ժամանակակից հայերենի բառազուգորդումների բառարանը (2007թ.), որոնք դեռ անտիպ են: Հայոց ցեղասպանության (1915թ.) 100-ամյակի կապակցությամբ կազմել և հրատարակել է Մեծ եղեռնին զոհ գնացած արևմտահայ բանաստեղծների չափածոյի փոքրիկ ընտրանին՝ «Սարսուռներ» վերնագրով: Խմբագրել է ավելի քան 500 մամուլ աշխատանք՝ համաբարբառներ, շարականների ժողովածուներ, գրաբարի բառարաններ՝ դասագրքեր՝ գիտական աշխատություններ և այլն: Մահացել է Երևանում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար