Սրբուհի Գալֆայան

Ասեղնագործ

Գևորգ Դոդոխյան

Բանաստեղծ

Ասատուր Կախոյան

Լրագրող, պետական գործիչ

Ալեքսանդր Խատիսյան

Պետական գործիչ, լրագրող

Նինա Մանուչարյան

Դերասանուհի

Գրիգոր Ղափանցյան

Լեզվաբան, հայագետ

Սեմյոն Հախումյան

Գրականագետ

Դավիթ Հովհաննես

Բանաստեղծ, թարգմանիչ

Կառլոս Սայադյան

Գեղանկարիչ

Գագիկ Շահինյան

Գեղանկարիչ

Գայանե Խաչատրյան

Գեղանկարչուհի

Զավեն Պետրոսյան

Բանաստեղծ, գեղանկարիչ

Արամ Աբրահամյան

Հաղորդավար, լրագրող

Դավիթ Մինասյան

Քանդակագործ, բեմանկարիչ

Նեմրա

Ռոք խումբ

 

 

 

 

ԱՇԽԱՐՀԲԵԿ ՔԱԼԱՆԹԱՐ

Հայագետ, հնագետ, պատմաբան

11 փետրվար, 1884 - 2 հուլիս, 1942

Աշխարհբեկ Լոռիս-Մելիք Քալանթար

Ծնվել է Հայաստանի Արդվի գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Լոռու մարզում), Լոռիս Մելիք և Արղության (մոր կողմից) ազնվական ընտանիքում: 1903թ. ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1906թ.՝ երրորդ արական գիմնազիան, 1911թ.՝ Պետերբուրգի համալսարանի արևելյան լեզուների ֆակուլտետը (հայ-վրացական բանասիրության և պատմության բաժին)՝ աշակերտելով Ն.Մառին և ականավոր այլ արևելագետների։ Ուսանողական տարիներից մասնակցել է Անիի պեղումներին և վիմագիր արձանագրությունների հավաքմանը։ 1917թ., ստիպված հեռանալով Անիից, փրկել է քաղաքի հնագիտական հավաքածուների այն մասը, որն այժմ պահվում է Հայաստանի պատմության պետական թանգարանում։ 1917թ. Ն.Ադոնցի հետ գործուղվել է Վան՝ քաղաքում և շրջակայքում սեպաձև արձանագրություններ ուսումնասիրելու և նորերը հայտնաբերելու համար (փրկել է գիտական կարևոր նշանակություն ունեցող նյութեր)։ 1920թ., երբ Անիում աշխատելու կարճատև հնարավորություն է ստեղծվել, նրա գլխավորած արշավախումբը չափագրել և լուսանկարել է Անիի (Տեկոր, Ալաման, Նախճավան, Բագարան, Մրեն, Խծկոնք, Արջո-Առիջ, Ջալալ, Ագարակ) շատ հուշարձաններ, ընդօրինակել վիմագիր արձանագրություններ. նրա օրագիրը հրատարակվել է 1994թ. (անգլերեն) և 2007թ. (հայերեն) պարունակում է վերջին վկայությունները ներկայումս մասամբ կամ ամբողջովին ավերված այդ հուշարձանների։ 1921թ. Թիֆլիսից Երևան է փոխադրել Մշո Սբ. Առաքելոց վանքի նշանավոր դուռը, ինչպես նաև Անիի հնադարանի դրամական ժողովածուն, հայերեն արժեքավոր ձեռագրեր։ Մասնակցել է հայ ազատագրական շարժմանը (1915թ.) Հայ կամավորական գնդի կազմում, որպես Անդրանիկ Օզանյանի թարգմանիչ և խորհրդական՝ փոխգնդապետի կոչումով, ճանապարհին ուսումնասիրել Խոյի շրջակա պատմական հուշարձանները։ Աշխատությունները վերաբերում են Հայաստանի պատմահնագիտական բազմաթիվ հարցերի (հին քարի դարաշրջանից մինչև միջնադար ներառյալ), արվեստի և ճարտարապետության հուշարձանների, վիմագիր արձանագրությունների, ժայռապատկերների լուսաբանմանը. 1923թ. հրատարակել է «Հնագիտություն, մասն 1, նախապատմական հնագիտություն» ուսումնական ձեռնարկը։ «Քարե դարը Հայաստանում» աշխատությունը (1925թ.) ամփոփում է Արագածի լանջերին նրա կատարած հետազոտությունների արդյունքները։ 1931թ. գլխավորել է հին Վաղարշապատի (մասնավորապես՝ Զվարթնոցի ու Հռիփսիմեի մերձակայքի) հնագիտական պեղումները, որոնց արդյունքները նա հրատարակել է «Հին Վաղարշապատի պեղումները» գրքում (1935թ.)։ Նրա «Հայ վիմագիր արձանագրություններ. Վանստան (Իմիրզեկ)», «Երևանի կաթողիկեն» և մի շարք այլ աշխատություններ անտիպ են (դրանց մի մասը պահպանվում է ՀՀ ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի արխիվում)։ 1919թ. եղել է Երևանի պետական համալսարանի յոթ հիմնադիր դասախոսներից, ուր նաև ստեղծել է հնագիտության և արևելագիտության ամբիոնը։ 1922թ. հրատարակել է հնագիտության առաջին հայերեն դասագիրքը։ Մինչ այդ՝ 1918-19թթ դասախոսել է Թիֆլիսի Անդրկովկասյան համալսարանում, ընդգրկվելով հայկական համալսարանի հիմնադրման հանձնաժողովի կազմում։ 1929թ. նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 1919թ. Ալեքսանդր Թամանյանի, Մարտիրոս Սարյանի հետ միասին հիմնադրել է Հնությունների պահպանության կոմիտեն, երկար տարիներ պաշտոնավարելով որպես գիտնական քարտուղար՝ համակարգելով հնագիտական աշխատանքները։ 1919-37թթ ղեկավարել է 30-ից ավելի արշավախմբեր ու պեղումներ, իբրև հմուտ մանկավարժ պատրաստել ու կրթել մասնագետների մի քանի սերունդներ։ 1931-33թթ Ա.Թամանյանի հետ համառ պայքար է մղել Երևանի երկու եկեղեցիների՝ Պողոս-Պետրոսի և Կաթողիկեի քանդման դեմ, ապա դրանց քանդման ընթացքում կատարել կարևոր ուսումնասիրություններ։ 1935թ. նշանակվել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական բաժանմունքի (Արմֆան) գիտական խորհրդի անդամ։ Նրա բեղմնավոր գիտական և մանկավարժական գործունեությունն ընդհատվել է ստալինյան բռնաճնշման տարիներին՝ 1938թ. մարտին ձերբակալվել է համալսարանի մի խումբ դասախոսների հետ («պրոֆեսորների գործը»)։ Չորս տարի անցկացրել է ԽՍՀՄ բանտերում և համակենտրոնացման ճամբարներում: Մահացել է Սիբիրյան աքսորավայրում՝ անազատության մեջ:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար