ԱՅԾԵՄՆԻԿ ՈՒՐԱՐՏՈՒ

Քանդակագործ

15 սեպտեմբեր, 1899 - 17 դեկտեմբեր, 1974

Այծեմնիկ Տեր-Խաչատրյան

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարս քաղաքում։ Եղել է պատմաբան Աշոտ Հովհաննիսյանի կինը: 1921-25թթ սովորել է Բաքվի պետական բարձրագույն գեղարվեստական դպրոցում՝ Ս.Էրզյայի քանդակագործական արվեստանոցում։ Առաջին անգամ ցուցադրվել է 1926թ., Մոսկվայում՝ Ռուս քանդակագործների ընկերության ցուցահանդեսում («Անապաստանը», «Հանգիստ» և այլն)։ Այդ գործերով նա իրեն դրսևորել է իբրև իրականությունը ռեալիստորեն ընկալող, մարդկային մարմնաձևերի պլաստիկությունը նրբորեն վերարտադրող արվեստագետ։ Նույն թվականին տեղափոխվել է Երևան, նպաստել Հայաստանի մշակութային կյանքի և ազգային ռեալիստական քանդակագործության զարգացմանը։ 1926-ական թվականների 2-րդ կեսից և 1930-ական թվականների սկզբին աշխատել է մոնումենտալ պրոպագանդայի բնագավառում (Ս.Շահումյանի արձանը, 1928թ., չի պահպանվել), միաժամանակ ստեղծել ժամանակակիցների հաստոցային դիմաքանդակներ («Պատանին», մարմար, 1930թ., Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Երևան, «Դիվիզիայի հրամանատար Աթոյան», 1933թ., գրանիտ)։ 1930-ական թվականներին կերտել է «Սասունցի Դավիթ»-ը (բրոնզ, 1935թ.), «Անուշ» (մարմար, 1938թ., երկուսն էլ՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում), «Ալմաստը» (բրոնզ, 1937թ., Հ.Թումանյանի տուն-թանգարան, Երևան)։ Դրանք, ինչպես և նրա շատ այլ գործեր, քնարականության գծեր են ներմուծել հայ քանդակագործության մեջ։ 1939թ. ստեղծել է «Կժով աղջիկը» մոնումենտալ-դեկորատիվ քանդակը (բազալտ), որը տեղադրվել է Քանաքեռի խճուղու սկզբնամասում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ստեղծել է խորհրդային մարդկանց հայրենասիրության և հերոսության թեմաներով կոմպոզիցիոն գործեր (բոլորաքանդակներ և բարձրաքանդակներ), հատկապես՝ ժամանակակիցների դիմաքանդակներ («Նկարչուհի Ս.Ղարագյոզյան», մարմար, 1942թ., «Ջութակահար Ա.Գաբրիելյան», երանգավորված գիպս, 1943թ., երկուսն էլ՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)։ Ետպատերազմյան տարիներին մինչև 1960-ական թվականները զարգացրել է դիմաքանդակի ժանրը, կերտել մտավորականների, գյուղի և արտադրության մարդկանց կերպարներ, որոնցից նշանակալից է իր ամուսնու՝ ակադեմիկոս Ա.Հովհաննիսյանի դիմաքանդակը (բրոնզ, 1948թ., Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)։ Ստեղծել է նաև կոմպոզիցիոն բարձրաքանդակներ («Առատություն», երանգավորված գիպս, 1961թ.)։ Վերջին աշխատանքներից է Մովսես Խորենացու արձանը (բրոնզ, 1962թ., Երևանի Մ.Մաշտոցի անվան Մատենադարան)։ 1960թ. արժանացել է Հայաստանի ժողովրդական նկարչի կոչման։ Մահացել է Երևանում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար