ՀԱԿՈԲՈՍ ՏԱՇՅԱՆ

Բանասեր, լեզվաբան, հայագետ

25 հոկտեմբեր, 1866 - 3 փետրվար, 1933

Ֆրանկիսկոս Թաշճյան

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարինի գավառի Արծաթի գյուղում: Նախնական կրթությունն ստացել է Կարինում, 1880թ. ամռանը հաճախել է Կ.Պոլսի Վիեննական Մխիթարյան վարժարանը, ապա մեկնել Վիեննա։ 1885թ-ից եղել է Մխիթարյան միաբանության անդամ, 1889թ-ից՝ քահանա։ 1893-1912թթ եղել է Վենետիկում, Բեռլինում (այստեղ ուսումնասիրել է Արքունի մատենադարանի հայերեն ձեռագրերը), Զմյուռնիայում, Կարինում, Հայոց աշխարհում («Հայոց աշխարհ, Փոքր Հայք ու Խաղտիք», 1917-18թթ, անտիպ)։ Նրա առաջին խոշոր գործը «Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց Մատենադարանին Մխիթարյանց ի Վիեննա» (1895թ.) գիրքն է, որը հայ քաղաքակրթությանը, պատմությանը և այլ հարցերի վերաբերող 573 ձեռագրերի նկարագրությունն է։ Ցուցակագրման եղանակը հայ բանասիրության մեջ ստացել է «տաշյանական ոճ» անունը։ Բանասիրական բնույթի այլ աշխատանքներից հատկանշելի է «Ագաթանգեղոս առ Գեորգա ասորի եպիսկոպոսին և ուսումնասիրութիւն Ագաթանգեղեա գրոց» (1891թ.) գիրքը, որտեղ ուսումնասիրել է ասորական և հունական բնագրային մասունքները, նրանց աղերսը հայկական օրինակի հետ, վերլուծել երկի քաղաքական-պատմական բովանդակությունը։ Արժեքավոր լրացումներով և ժամանակակից բանասիրության պահանջների համաձայն կատարված փոփոխություններով հրատարակել է Հովսեփ Գաթըրճյանի «Սրբազան Պատարագամատույցք հայոց»-ը (1897թ.), անդրադարձել «Վարդապետություն առաքելոց անվավերական կանոնաց մատյան»-ին (1896թ., հունական, ասորական, արաբական, եթովպական և այլ աղբյուրների համեմատությամբ), Սեկունդոս Լռակյաց փիլիսովւայի հետ առնչվող հարցերին։ Հայաստանի պատմական աշխարհագրությանն է նվիրված «Հին Հայաստանի արևմտյան սահմանը. Փոքր Հայք և Կողոփենե (Սեբաստիա)» (1917-18թթ) աշխատությունը։ «Հայ բնակչությունը Սև ծովեն մինչև Կարին» (1921թ.) գիրքը հայ ժողովրդի 1915թ. ցեղասպանության և տարագրության պատմությունն է։ Ուշագրավ է նրա «Ուսումն դասական հայերեն լեզվի (Հայկաբանություն)» (1920թ.) ուսումնասիրությունը (հիմքում ընկած է Ք.Սպենյանի աշխատությունը)։ Դիտարկել է մասնավորապես գրաբարի անցած ուղին՝ նրա զարգացման ամբողջ ժամանակաշրջանում։ Հայերենի ցեղակցության խնդրում հետևել է Հ.Հյուբշմանին՝ միաժամանակ ընդգծելով ակնհայտ մերձավորությունը իրանականին։ Ըստ նրա՝ հայոց լեզուն շփումներ է ունեցել և փոխազդեցությունների մեջ եղել բազմաթիվ այլ լեզուների հետ, բայց չի կորցրել իր ինքնությունն ու հնդեվրոպական բնույթը։ Եղել է նաև հմուտ բառագետ ու տերմինաբան («Բառախոսական դիտողություններ...», 1926թ.)։ Գրել է հոդվածներ, որոնք շոշափում են հայերենի, հայոց այբուբենի և հնչյունաբանության, պատմության, Հայաստանի տեղագրության և այլ հարցեր։ Կատարել է գեղարվեստական և գիտական թարգմանություններ գերմաներենից, ֆրանսերենից, անգլերենից, ինչպես նաև լատիներենից։ Մահացել է Վիեննայում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար