ՍՏԵՓԱՆ ՏԵՐ-ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ

Արձակագիր, հրապարակախոս

13 հուլիս, 1868 - 8 նոյեմբեր, 1938

Ստեփան Ավետիքյանց-Բանանցեցի

Ծնվել է Հայաստանի Գարդման գավառի Բանանց գյուղում (այժմ՝ Ադրբեջանում): Եղել է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի գյուղագիր-դեմոկրատ։ 1889թ. ավարտել է Թիֆլիսի Ալեքսանդրյան ուսուցչական ինստիտուտը, ուսուցչություն և տեսչություն արել Պյատիգորսկում, Ղարաբաղում, Գանձակում, Թիֆլիսի նահանգում։ Իր գեղարվեստավավերագրական արձակ գործերում («Սամիտարնի», 1897թ., «Նահատակը», 1898թ., «Պատմվածքներ», 1912թ., «Չարաբաստիկ թուղթը», 1913թ., «Բուտոնը», 1914թ., «Օրհնվի նրա եկած ճամփան», 1921թ. և այլն) արտահայտել է ազատասիրական մտքեր, պաշտպանել գյուղացիական դեմոկրատիայի շահերը, հանգել է շահագործողների վերացման անխուսափելիության գաղափարին։ Ուշագրավ են նրա հակակրոնական, աթեիստական բնույթի («Մեր տերը», «Կապ բռնողը» և այլն) և ժողովուրդների բարեկամության վերաբերյալ («Անտառի գյուտը») գործերը, ինչպես նաև գյուղի սոցիալական կյանքն իր զավեշտական ու ողբերգական կողմերով, իր սովորույթներով ներկայացնող պատմվածքները («Ասիստենտը», «Ուղերձը», «Ճակատին էն էր գրած» և այլն)։ Որոշակի արժեք ունեն նրա «Իռլանդիայի դատը» (1898թ.) և «Հոմրուլի պաշտպանը» (1899թ.) քաղաքական-հրապարակախոսական բնույթի գործերը։ Տարվելով Դաշնակցություն կուսակցության դեմոկրատական գաղափարներով՝ մտել է այդ կուսակցություն։ 1907թ. ընտրվել է 2-րդ Պետական դումայի պատգամավոր՝ Ելիզավետպոլի նահանգից։ Դումայում ունեցած իր ելույթներում սուր քննադատության է ենթարկել ցարիզմը, որի համար բանտարկվել է։ Վ.Լենինը «Սոցիալ-դեմոկրատիայի ագրարային ծրագիրը 1905-07թթ ռուսական առաջին հեղափոխության ժամանակ» աշխատության «Նացիոնալները» ենթագլխում անդրադարձել է գրողի՝ դումայում ունեցած ելույթին, մեջբերելով նրա հետևյալ խոսքերը. «Հողը համայնական սեփականության սկզբունքներով պետք է պատկանի աշխատավորներին, այսինքն՝ աշխատավոր ժողովրդին և ուրիշ ոչ ոքի... Ամբողջ Կովկասյան գյուղացիության անունից ես հայտարարում եմ... վճռական պահին ամբողջ կովկասյան գյուղացիությունը ձեռք ձեռքի տված կգնա իր ավագ եղբոր՝ ռուս գյուղացիության հետ և ձեռք կբերի իր համար հող և ազատություն»։ Ողջունել է խորհրդային կարգերի հաղթանակը Անդրկովկասում, հեռացել է դաշնակցությունից և զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1923թ-ից ուսուցչություն է արել հայրենի գյուղում: Մտերիմ հարաբերություններ է ունեցել Պ.Պռոշյանի, Ղ.Աղայանի, Հ.Թումանյանի, Ա.Իսահակյանի և այլ հայ մտավորականների հետ: Դարձել է ստալինյան ռեպրեսիաների զոհ: Անհիմն ձերբակալվել է, ապա՝ գնդակահարվել:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար