Դանիել Վարուժան

Բանաստեղծ

Պողոս Մակինցյան

Գրականագետ, թարգմանիչ, պետական գործիչ

Աշոտ Պատմագրյան

Երաժշտագետ, կոմպոզիտոր

Կարո Ղաֆադարյան

Հնագետ, պատմաբան, բանասեր

Հրաչյա Ռուխկյան

Գեղանկարիչ

Արմեն Վարդանյան

Գեղանկարիչ

Գրիգոր Հախինյան

Կոմպոզիտոր

Պերճ Ժամկոչյան

Երգեհոնահար

Սերգեյ Կարապետյան

Դուդուկահար

Արա Բերքյան

Ճարտարապետ

Սեյրան Խաթլամաջյան

Գեղանկարիչ, գրաֆիկ

Հրանտ Թադևոսյան

Գեղանկարիչ

Դոնարա Մկրտչյան

Դերասանուհի

Գագիկ Մանուկյան

Գեղանկարիչ

Վահագն Թևանյան

Բեմանկարիչ

Արմեն Գևորգյան

Բալետի արտիստ

Վահագն Զաքարյան

Հաղորդավար, լրագրող

Գուրգեն Ջանիբեկյան

Կինոռեժիսոր, կինոօպերատոր

 

 

 

 

ՍՄԲԱՏ ՍՊԱՐԱՊԵՏ

Պետական գործիչ, պատմաբան

1208 - 1276

Սմբատ Գունդստաբլ

Ծնվել է Կիլիկյան Հայաստանում, եղել է Հեթումյանների տոհմից, Կոստանդին պայլի և Տամա Վիծիի (Ներսես Լամբրոնացու քույրը) որդին, Հեթում Ա թագավորի ավագ եղբայրը։ Հայոց սպարապետության գործակալությունը վարել է 1226թ-ից և շուրջ 50 տարի հմտորեն կազմակերպել է երկրի պաշտպանությունը, թշնամիների դեմ մղել բազմաթիվ հաղթական մարտեր (1246թ. և 1259թ. Իկոնիայի սուլթանության, 1276թ.՝ Եգիպտոսի սուլթանության դեմ և այլն), 1243թ., երբ մոնղոլները սպառնացել են Կիլիկյան Հայաստանի սահմաններին, նա և Կոստանդին պայլը Կեսարիայում բանակցել են մոնղոլ զորավար Բաչու Նոյինի հետ և կնքել փոխշահավետ պայմանագիր։ 1248թ. մեկնել է Կարակորում, մոնղոլական մեծ խանի հետ բանակցել Հեթում Ա-ի այցելության և հայ-մոնղոլական դաշնագրի վավերացման պայմանների մասին։ 1250թ. վերադարձել է հայրենիք, իսկ 1254թ. Հեթում Ա-ին ուղեկցել Կարակորում, որտեղ Մանգու խանի հետ ստորագրել է նոր պայմանագիր։ Եղել է Հայոց Գերագույն ատյանի՝ Վերին կամ Մեծ դարպասի (քննում էր պետության ներքին ու արտաքին քաղաքականության կարևորագույն հարցերը) անդամ, անմիջաբար մասնակցել պետական գործերին և երկրի կառավարմանը։ 1265թ. կազմել է իր նշանավոր դատաստանագիրքը, որը Կիլիկյան Հայաստանում գործադրվել է մինչև պետության անկումը (1375թ.)։ 1265թ. Հին ֆրանսերենից հայերեն է թարգմանել «Անտիոքի ասիզները»։ Գրել է նաև պատմական երկ (հայտնի է «Տարեգիրք» վերնագրով), որը Մեծ Հայքում, Կիլիկիայում և այլուր կատարված քաղաքական դեպքերի համառոտ ժամանակագրությունն է (բովանդակում է 951-1272թթ պատմությունը)։ Այն շարունակել են այլ ժամանակագիրներ՝ անցքերի շարադրանքը հասցնելով մինչև 1336թ.։ 10-12-րդ դարերի պատմությունը շարադրել է Մատթեոս Ուռհայեցու, Գրիգոր Երեց Քեսունցու, Միքայել Ասորու, Գուլիելմոս Տյուրոսացու երկերի հիման վրա, իսկ իր սպարապետության ժամանակաշրջանը ներկայացրել է պատմական անցքերին ու իրադարձություններին ականատես հեղինակի ու մասնակցի գրչով։ Հանգամանորեն շարադրել է հայ-բյուզանդական, հայ-արաբական, հայ-վրացական, հայ-սելջուկյան հարաբերությունները, մոնղոլների հետ ռազմական և քաղաքական կապերը, Հեթում Ա-ի Կարակորում կատարած ճանապարհորդությունը, հայերի արտագաղթը Մեծ Հայքից դեպի օտար երկրներ, դատապարտել խաչակիրների արկածախնդիր և զավթողական քաղաքականությունը Կիլիկյան Հայաստանի նկատմամբ։ Տեղեկություններ է հաղորդում նաև հայ իշխանների, նրանց պատկանող հողերի և իրավունքների, ներքին հակամարտությունների մասին, որոնք թեև աղոտ, բայց պատկերացում են տալիս Կիլիկյան Հայաստանի տնտեսական և հասարակական-քաղաքական հարաբերությունների ընդհանուր վիճակի մասին։ Երկն առաջին անգամ հրատարակվել է 1856թ., Մոսկվայում, «Պատմութիւն Յունաց ի Կոստանդնուպոլիս և Հայոց Մեծաց ըստ կարգի ժամանակաց» վերնագրով։ «Տարեգիրքը» Վ.Լանգլուայի ֆրանսերեն թարգմանությամբ 1862թ. հրատարակվել է Պետերբուրգում (մասամբ), 1869թ.՝ Փարիզում (Է.Գյուլորիեի թարգմանությամբ)։ Մոնղոլների՝ Միջին Ասիայից Իրան ներխուժելու պատմության հատվածի ռուսերեն թարգմանությունը 1873թ. հրատարակել է Քերովբե Պատկանյանը։ Պատմագրի անունով պահպանվել են նաև արձանագրություններ, նամակներ (արժեքավոր է հատկապես 1247թ. Կիպրոսի թագավոր Հենրիխ Լուսինյանին գրած ֆրանսերեն նամակը), չափածո գործեր։ Վերջիններս ունեն գերազանցապես պատմական և փիլիսոփայական բովանդակություն։ Նշանավոր է 1269թ. նրա գրած «Ի ճաշոց գրիս» պոեմը, որը նվիրված է 1266թ. Եգիպտոսի սուլթանության դեմ Մառի վայրում հայկական զորաբանակի մղած ճակատամարտին։ Զբաղվել է նաև քերականությամբ։ Նրա պատվերով գրված «Ավետարանում» (պահվում է Երևանի Մ.Մաշտոցի անվան Մատենադարանում) պահպանվել են նրա ձեռքով արված քերականական շտկումները, ճիշտ ընթերցանությանը նպաստելու համար դրված առոգանության նշանները։ Գրել է դյուրին, խոսակցականին մոտ հայերենով։ Զոհվել է Սարվանդիքարի ճակատամարտում։

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար