Նաղաշ Հովնաթան

Նկարիչ, բանաստեղծ

Գևորգ Աբովյան

Երաժշտագետ, թատերական գործիչ

Սեդրակ Տեր-Սարգսենց

Գրող, հրապարակախոս, պետական գործիչ

Սազայի

Աշուղ

Ակիմ Թամիրով

Դերասան

Նինա Օկսենտյան

Երգեհոնահար

Էլլադա Չախոյան

Օպերային երգչուհի

Իդա Քավաֆյան

Ջութակահար, ալտահար

Աշոտ Համբարձումյան

Գեղանկարիչ, բեմանկարիչ

Վահագն Մարգարյան

Օպերային երգիչ, դերասան

 

 

 

 

ՍԻՄԵՈՆ ԵՐԵՎԱՆՑԻ

Պատմաբան, եկեղեցական, պետական գործիչ, տպագրիչ

11 մարտ, 1710 - 26 հուլիս, 1780

Ամենայն հայոց 115-րդ կաթողիկոս

Ծնվել է Երևանում: Նրա ուսումնառությունն ու հոգևոր ողջ գործունեությունը կապվում են Սբ. Էջմիածնի և Հայ առաքելական եկեղեցու հետ։ 1752թ. եղել է վարդապետ, 1759թ.՝ եպիսկոպոս։ 1756թ. տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ և շարունակել է հոգևոր գործունեությունը։ Եղել է նվիրակ Կոստանդնուպոլսում, այնուհետև՝ Մադրասում։ 1763թ. մարտի 21-ին վախճանվել է Հակոբ Ե Շամախեցի կաթողիկոսը և մեկ ամիս անց՝ ապրիլի 20-ին նրան օծել են իբրև ամենայն հայոց կաթողիկոս։ Կաթողիկոս ընտրվելուց հետո ամրապնդել է Էջմիածնի կաթողիկոսության քաղաքական դերը, հեղինակությունն ու նյութական բարեկեցությունը, հետևողական պայքար մղել հայ եկեղեցու միասնության համար, դադարեցրել կաթոլիկության քարոզները Ախալցխայում, Ալաշկերտում, Բայազետում։ Իրանական և թուրքական տիրապետության տիրապետության պայմաններում քաղաքական նկատառումներով ստիպված է եղել դատապարտել Հայաստանի ազատագրման Հովսեփ Էմինի ծրագիրը, ապա նաև Մադրասի խմբակի գործունեությունը։ Սակայն դեմ չի եղել Հայաստանի ազատագրմանը որևէ հզոր քրիստոնեական պետության օգնությամբ, և այդ նպատակով կապ է հաստատել ռուսական արքունիքի հետ։ Էջմիածնի կաթողիկոսության իրավունքը Ռուսաստանի հայկական թեմի նկատմամբ վերականգնելու համար՝ 1766թ. օգոստոսի 1-ի կոնդակով դիմել է կայսրուհի Եկատերինա 2-րդ-ին, ով 1768թ. հրովարտակով հաստատել է այն։ Աշխուժացրել է Էջմիածնի դպրոցի գործունեությունը, հիմնել Էջմիածնի տպարանը (1771թ.) և թղթի գործարան (1776թ.)։ Հեղինակել է կրոնական, փիլիսոփայական, պատմական բնույթի մի շարք երկեր։ Հայաստանի տնտեսական կյանքի և հողային հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրության արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հատկապես 25 գլխից բաղկացած նրա «Ջամբռ» (1873թ.) աշխատությունը, որտեղ համառոտակի շարադրել է Հայոց եկեղեցու պատմությունը, նախորդ կաթողիկոսների գահակալման տարիները, հակաթոռ կաթողիկոսությունների և պատրիարքությունների անջատողական գործունեության հասցրած վնասը և այլն։ Մի շարք գլուխներում ներկայացնում է Հայոց տերունի (Մայր աթոռին անմիջաբար հարկատու) և առաջնորդական վիճակները, դրանց սահմանները, բնակավայրերը, հասույթների գանձման կարգը, կաթողիկոսի իրավունքներն ու արտոնությունները, Աղվանից (Գանձասարի), Աղթամարի և Կիլիկիայի կաթողիկոսությունների սահմանափակ իրավասությունները։ Երկի 20-24-րդ գլուխներում բերված է իրանական և թուրքական իշխանություններից Հայոց եկեղեցուն (Էջմիածնին) շնորհած հրովարտակների, հրամանագրերի, պաշտոնագրերի բովանդակությունը։ Վերջին գլուխը նվիրված է Երևանի խանության 21 վանքերին։ «Ջամբռը» հայ պատմագրության աչքի ընկնող հուշարձան է։ 1958թ. հրատարակվել է ռուսերեն, Ստեփան Մալխասյանի թարգմանությամբ։ Դավանաբանական «Գիրք որ կոչի Պարտավճար» (1779թ.), «Գիրք որ կոչի լուծումք արտաքնոց» (անտիպ) երկերը, «Յիշատակարանը» («Դիվան հայոց պատմութեան», հ.8, մաս 2, 1908թ.) և մյուս գործերում արտահայտված փիլիսոփայական հայացքները վկայում են, որ հայ ավատական դասի շահերի և գաղափարախոսության պաշտպան է, կրոնաիդեալիստական ուղղության ներկայացուցիչ։ Հասարակական-քաղաքական կյանքում որոշիչ գործոն է համարում մարդկային խիղճը, գտնում, որ մարդկությունը խղճի թելադրանքին հետևելով՝ կարող է ստեղծել երանելի և ներդաշնակ հասարակություն։ Ժխտելով հեղափոխական գաղափարները, հայ նորելուկ բուրժուազիայի քաղաքական ծրագրերը՝ հայ ժողովրդի գոյության նախապայմանը համարում է մունջ հպատակությունը՝ մինչև քրիստոնեական որևէ հզոր տերության օգնությամբ ազատագրվելը։ Չնայած կղերաֆեոդալական աշխարհայացքին, լուսավորության ջատագով է, անհրաժեշտ է համարում բարձրացնել ժողովրդի կրթական մակարդակը։ Գրել է նաև եկեղեցական, հայրենասիրական, հայ ժողովրդի ծանր ներկան ողբացող տաղեր և աղոթքներ («Գիրք աղոթից, որ կոչի Զբօսարան հոգեւոր», 1772թ.)։ Լրացրել, կարգավորել և հրատարակել է հայ եկեղեցու «Տօնացոյցը» (հ.1-2, 1774թ.)՝ նպատակ ունենալով միաձևություն մտցնել ծեսերի ու արարողությունների մեջ։ Այն գործադրվել է 1777թ. սկզբից։ Պարսպապատել է Էջմիածնի վանքը, կառուցել կամ վերանորոգել վանական մի շարք շինություններ։ Մահացել է Վաղարշապատում (այժմ՝ Էջմիածին), թաղվել Սբ. Գայանեի գավթի հարավակողմը: Սիմեոն Երևանցու անունով Երևանի Կոնդ թաղամասում կոչվել է փողոց:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար