ԿՈՍՏԱՆԴԻՆ ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

Երգիծաբան, արձակագիր

17 ապրիլ, 1857 - 10 հուլիս, 1940

Տմբլաչի Խաչան

Ծնվել է Շուշիում: Եղել է արձակագիր Սողոմոն Մելիք-Շահնազարյանի եղբայրը: Սերում է Արցախի Մելիք-Շահնազարյանների իշխանական տոհմից։ Ութ տարեկան հասակում մտել է «բանաստեղծ Արությունի» դպրոցը, որտեղ սովորել է ընդամենը մի քանի ամիս։ 1869թ. ընդունվել է ռուսաց դպրոց։ Այստեղից էլ փախել է և 1870թ. մտել Շուշիի թեմական դպրոցը։ 1874-78թթ սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ Գևորգյան ճեմարանում աչքի է ընկել և խմբագրել «Մանրանկար» աշակերտական գրական ամսագիրը։ 1878թ. մասնակցել է «ճեմարանի» հեղափոխությանը և հեռացել ճեմարանից։ Երեք տարի ուսուցչություն է արել Դերբենդում, մեկ տարի՝ Թիֆլիսում։ 1883թ. մեկնել է Ֆրանսիա, ուր Մոնպելիեում ուսումնասիրել է գյուղատնտեսությունը։ Հետո անցել է Շվեյցարիա և ուսումնասիրել շվեյցարական պանրագործությունը։ 1885թ. վերադարձել է Դերբենդ և զբաղվել գյուղատնտեսությամբ։ 1886թ. եկել է Վրաստան (Սագարեջո) և գյուղացիներին ծանոթացրել շերամապահությանը։ Նույն թվականին անցել է Աղդամ և զբաղվել գինի պատրաստելով։ 1887թ. նա նորից այգեգործ է եղել Դերբենդում, 1888թ.՝ Արեշի գավառում։ 1890թ. գնացել է Միջին Ասիա և ծանոթացել Սամարղանդի, Մերվի և Չարժոուի գինեգործությանն ու այգեգործությանը։ 1891-92թթ Բաքվում զբաղվել է գինեգործությամբ, 1892-95թթ նույն գործն արել է Գանձակում։ 1896-99թթ եղել է Դերբենդում և ծառայել որպես Թումաևների կալվածքի կառավարիչ։ Այստեղ ծանոթացել է ծխախոտի և բամբակի մշակությանը։ 1900թ. աշխատել է Ախթալայում, ապա մինչև 1906թ.՝ Եվլախում և Գանձակում։ 1906-09թթ ծառայել է Էջմիածնի վանքում։ 1918-19թթ գյուղատնտես է եղել Բաքվում։ 1919թ. տեղափոխվել է Հայաստան և աշխատել որպես գյուղատնտես։ Հանդես է եկել «Գյուղատնտես», «Գյուղատնտեսական կյանք» և այլ պարբերականներում։ Հրատարակել է 30-ից ավելի գրքեր ու գրքույկներ՝ «Ուղեցույց գործնական գինեգործության» (1885թ.), «Ուղեցույց գործնական շերամապահության» (1890թ.), «Ռուսահայերի գյուղատնտեսության վիճակը և գյուղատնտեսական դպրոցների կարիքը» (1908թ.), «Ծխախոտի մշակությունը» (1925թ.), «Ինչպես ոչնչացնել մրիկը» (1930թ.) և այլն։ Վաղ հասակից գրել է բանաստեղծություններ։ Սակայն նրան ճանաչում են բերել «Նոր դար» թերթում Տմբլաչի Խաչան ստորագրությամբ Ղարաբաղի բարբառով գրված ֆելիետոնները, «Ղըլըցե կնանոց պընըփեշակը» (1882թ.), «Շոշվա ղալին խերն ու շառը» (1887թ.) երգիծական գործերը, «Տնգլբազ և Զուռնա-Տմբլա» (1900թ.), «Զուռնա-Տմբլա» (1901թ.) ֆելիետոնների գրքերը, որոնցում ծաղրել է ազգային կեղծ բարերարներին, հարստահարողներին, քաղքենի վերնախավին։ Գրել է նաև Ղարաբաղի հայերի վերաբերյալ ազգագրական հոդվածներ։ 1934թ-ից եղել է Հայաստանի գրողների միության անդամ: Իր երգիծական գործերը ստորագրել է ղարաբաղցի նվագող Խաչանի անունով, որը և հետագայում դարձել է նրա գրական անունը։ 1924թ. արժանացել է Հայաստանի վաստակավոր գյուղատնտեսի կոչման։ Մահացել է Երևանում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար