Ստեփան Պալասանյան

Լեզվաբան, պատմաբան, բանասեր

Հակոբ Գյուրջյան

Քանդակագործ

Վիկտոր Վարդանյան

Բանաստեղծ, մանկագիր

Մարկոս Գրիգորյան

Գեղանկարիչ, գորգագնկարիչ

Շաքե Թուխմանյան

Դերասանուհի

Հրաչյա Թամրազյան

Բանաստեղծ, թարգմանիչ

Վահան Արծրունի

Կոմպոզիտոր, երգիչ

Եգոր Գլումով

Հաղորդավար

 

 

 

 

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՄԱՍԵՀՅԱՆ

Թարգմանիչ, դիվանագետ

11 փետրվար, 1864 - 19 նոյեմբեր, 1931

Հովհաննես Խան-Մասեհյան

Ծնվել է Թեհրանում, արքունական ոսկերչապետի ընտանիքում: Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Թեհրանում (1870-78թթ) և Թավրիզում (1879-81թթ): 1884թ. ավարտել է Փարիզի ֆրանսիական քոլեջը: Նույն թվականին վերադառնալով Թեհրան՝ նշանակվել է շահի պալատական թարգմանիչ, միաժամանակ ուսուցչություն արել տեղի Հայկազյան դպրոցում: 1887թ., որպես շահի պատվիրակության ավագ թարգմանիչ, մեկնել է Լոնդոն: 1888-96թթ եղել է Հայկազյան դպրոցի տնօրենը, 1892թ. ընտրվել «Ուսումնասիրաց ընկերության» նախագահ: 1894թ. հիմնել և խմբագրել է պարսկահայ առաջին տպագիր օրգանը՝ «Շավիղ» շաբաթաթերթը: 1894թ. մեկնել է Պետերբուրգ՝ որպես շահի պատվիրակության թարգմանիչ, 1897թ.՝ Լոնդոն՝ որպես պատվիրակության առաջին քարտուղար: 1895-1901թթ Պարսկաստանի (այժմ՝ Իրան) արտաքին գործերի նախարարությունում վարել է մամուլի բաժնի վարիչի, արևելյան երկրների բաժնի պետի, օպերատիվ տեսչի պաշտոնները՝ շարունակելով մնալ շահի թարգմանիչը: Մեծ է նրա երախտիքը պարսկական դպրոցների հիմնադրման և ընդարձակման գործում: 1899թ. նրա նախաձեռնությամբ Թեհրանում բացվել է քաղաքական գիտությունների դպրոցը, որտեղ նա եղել է միջազգային իրավունքի և ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչը ու դասախոս: 1901թ-ից սկսվել է նրա կյանքի եվրոպական փուլը, որը նշանակալից էր ոչ միայն դիվանագիտական աշխատանքի, այլև գրական-ստեղծագործական և ազգային-հասարակական գործունեության տեսակետից: 1901թ. նշանակվել է Բեռլինում Պարսկաստանի դեսպանի խորհրդական, 1905թ.՝ գործերի հավատարմատար: Պարսկաստանը ներկայացրել է միջազգային մի շարք խորհրդաժողովներում՝ Բեռլինում, Փարիզում, Լոնդոնում և այլուր: 1911թ. վերադարձել է Թեհրան՝ շահի խնամակալի խորհրդականի պաշտոնով: 1912թ. նշանակվել է դեսպան Գերմանիայում: 1916թ. Լոնդոնում մասնակցել է Շեքսպիրի մահվան 300-ամյակի հանդիսություններին: Նույն թվականին մտել Է Պողոս Նուբարի գլխավորած հայկական ազգային պատվիրակության կազմի մեջ: 1927թ. նշանակվել է դեսպան Անգլիայում, 1930թ.՝ Ճապոնիայում: 1931թ. նոյեմբերին, ծանր հիվանդության պատճառով, հրաժարական է ներկայացրել: Հայ իրականության մեջ հայտնի է ամենից առաջ որպես Շեքսպիրի ամենախոշոր թարգմանիչը: Հայերենից բացի, տիրապետել է նաև պարսկերեն, թուրքերեն, հունարեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն, ռուսերեն լեզուներին: Դեռևս արքունի թարգմանիչ եղած տարիներին եվրոպական մի շարք գրողներից թարգմանություններ է կատարել շահի և նրա ընտանիքի անդամների համար: 1890-ական թվականների սկզբներից ձեռնամուխ է եղել Շեքսպիրի երկերի հայերեն թարգմանությանը: 1894թ. Թիֆլիսում հրատարակել է «Համլետ»-ը: Այդ առիթով դրվատական հոդվածներ են գրել Հովհաննես Թումանյանը, Հովհաննես Հովհաննիսյանը, Արշակ Չոպանյանը և ուրիշներ: Այնուհետև հաջորդաբար թարգմանել և հրատարակել է «Ինչպես կուզեք» (1895թ.), «Ռոմեո և Ջուլիետ» (1896թ.), «Վենետիկի վաճառականը» (1897թ.), «Արքա Լիր» (1898թ.) պիեսները: Թարգմանել է «Մակբեթ»-ը և «Փոթորիկ»-ը, բայց չի հրատարակել: Շեքսպիրին թարգմանելիս ստեղծագործական երկու շրջան է ապրել: Սկզբում այն կարծիքին է եղել, թե սրբապղծություն է «որևիցե խոտորում շեքսպիրյան «Սուրբ գրքի» բնագրի բառից ու տառից»: Տարիներ անց վերանայել է իր այդ սկըզբունքը. «Գեղարվեստական թարգմանությունը շատ անգամ պահանջում է որոշ խոտորում բնագրի բառական հանդերձից՝ ոգին և իմաստն ավելի հարազատորեն տալու համար» (Շեքսպիր, «Համլետ», 1921թ.): Այս համոզմունքով էլ նորից է թարգմանել Շեքսպիրի՝ արդեն հրատարակած և անտիպ մնացած թարգմանությունները, կատարել նոր թարգմանություններ: Վիեննայի Մխիթարյանների մոտ հրատարակել է «Համլետ»-ը (1921թ.), «Օթելլո»-ն (1922թ.), «Վենետիկի վաճառականը» (1922թ.) և «Մակբեթ»-ը (1923թ.): Ետմահու լույս են տեսել Թեհրանում՝ «Ռոմեո և Ջուլիետ» (1962թ.), Վենետիկում՝ «Կորիոլան» (1962թ.), «Հուլիոս Կեսար» (1962թ.), Բեյրութում՝ «Անտոնիոս և Կլեոպաարա», «Փոթորիկ» (երկուսն էլ՝ 1966թ.) ողբերգությունները և «Բազում աղմուկ վասն ոչնչի» (1967թ.) կատակերգությունը: Թարգմանել է նաև Գյոթեի, Բայրոնի, Օմար Խայամի, Թագորի, Սաադիի, Շիլլերի և ուրիշների ստեղծագործություններից, որոնք տպագրվել են առանձին գրքերով, պարբերական մամուլում («Մուրճ», «Արեգ»): Նրա թարգմանությունների մեջ կերպարային զգացողություն կա, ողբերգականի և կատակերգականի համատեղություն, երկնայինի և երկրայինի ներդաշնակություն, լեզվական ճոխություն, երևակայության թռիչք: Իր թարգմանություններով նպաստել է հայ գրական լեզվի զարգացմանը, մի կողմից ստեղծելով նոր բառեր, մյուս կողմից՝ օգտագործելով գրաբարյան բառապաշարը: Եղել է թարգմանական արվեստի ճանաչված դասականներից, ստեղծել է թարգմանական դպրոց, որն ունեցավ իր արժանավոր հետևորդները (Խաչիկ Դաշտենց և ուրիշներ): Մահացել է Տոկիոյից Թեհրան վերադառնալու ճանապարհին, Չինաստանի Խարբին քաղաքում, թաղվել է Թեհրանի մոտ՝ Վանագ գյուղի Սբ. Գևորգ եկեղեցու գավթում, 1963թ. նրա աճյունը տեղափոխվել է Թեհրանի Սբ. Աստվածածին եկեղեցու բակը:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար