Մատթեոս Մամուրյան

Գրող, թարգմանիչ, բանասեր, պատմաբան

Լյուբով Լազարևա

Օպերային երգչուհի

Լևոն Հայկազունի

Կրկեսի արտիստ

Վազգեն Մուրադյան

Կոմպոզիտոր

Կառլոս Աբովյան

Գեղանկարիչ

Վյաչեսլավ Ամիրխանյան

Կինոռեժիսոր, դերասան

Անդրանիկ Խեչումյան

Թարգմանիչ, բեմադրիչ

Կարեն Գևորգյան

Պարող, պարուսույց

Միխայիլ Սիմոնյան

Ջութակահար

Ռեբեկա Դեմիրճյան

Օպերային երգչուհի

 

 

 

 

ԹՈՎՄԱ ՄԵԾՈՓԵՑԻ

Պատմաբան, մշակութային գործիչ

29 օգոստոս, 1378 - 15 մայիս, 1446

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Արճեշի գավառի Աղի գյուղում: Եղել է ազնվական Ստեփանոսի և Շամշայի որդին: Մեծոփեցի է կոչվել երկար տարիներ Քաջբերունքի Մեծոփ գյուղում ապրելու համար: Ուսումնառությունն սկսել է 1386թ-ից, Մեծոփավանքում՝ Մաթեոս քահանայի, ապա՝ Հովհաննես Մեծոփեցու մոտ: 1393թ-ից ուսանել է Արճեշի գավառի Խառաբաստի վանքի վարդապետարանում՝ աշակերտելով Սարգիս Ապրակունեցի (մինչև 1401թ.), ապա՝ Վարդան Հոգոցվանեցի րաբունապետերին: 1406թ-ից սովորել է Տաթևի համալսարանում՝ Գրիգոր Տաթևացու մոտ: Քաղաքական անբարենպաստ պայմանների պատճառով վերջինս 1408թ. իր ուսանողների հետ տեղափոխվել է Մեծոփավանք, մեկ ու կես տարի դասախոսել այնտեղ, ապա նույն պատճառներով անցել Արագածոտն գավառի Սաղմոսավանք: Դրանից քիչ հետո, Տաթև մեկնելու ճանապարհին, Երևանի Անանիա առաքյալի անապատում, նա վարդապետական աստիճան և դաս ասելու իրավունք է տվել Թովմային և ուսանողներից ոմանց: 1410թ. Թովման Այրարատից մեկնել է Մեծոփ, ստանձնել տեղի վանահայրությունն ու վարդապետարանի րաբունապետությունը և այն ղեկավարել ավելի քան 30 տարի: Օտար նվաճողների խժդժությունների պատճառով այդ ընթացքում երկու անգամ իր աշակերտների հետ միառժամանակ հեռացել է Բաղեշ (1436թ.), ապա՝ Մշո Առաքելոց վանք (1439թ.): Նրա մանկավարժական գործունեության ընթացքում Մեծոփա դպրոցում հանգամանալից հետազոտության նյութ են դարձել գիտության, գրականության և արվեստի համարյա բոլոր բնագավառները: Հրավիրվել են ճանաչված մասնագետներ, ստեղծվել դասագրքեր, կատարվել տարբեր երկերի մեկնություններ և այլն: Դպրոցի մատենադարանում ընդօրինակել, ծաղկել ու կազմել են հայերեն բազմաթիվ ձեռագիր մատյաններ: Մեծոփը դարձել է գրչության կարևոր կենտրոՆ, որտեղ նա ուսուցանել է գրչության արվեստ, պատրաստել 22 ընտիր գրագիրներ, գրիչներ, գրչության արվեստի ուսուցիչներ, խմբագիրներ, սրբագրիչներ և բազմաթիվ աշակերտների հասցրել վարդապետական աստիճանի: Գրել է պատմական, մանկավարժական և ուսուցողական մի շարք գործեր, որոնցից ամենահայտնին «Պատմութիւն Լանկ-Թամուրայ և յաջորդաց իւրոց» երկն է (1430-40թթ): Ընդգրկում է 1386-1440թթ իրադարձություններն ու անցքերը: Որպես ականատես՝ նկարագրել է Լանկթամուրի և նրա հաջորդների ավերածությունները, բնակչության բռնի գերեվարությունն ու կոտորածները, հարկային ծանր լուծը, թշնամու դեմ հերոսաբար մարտնչող անհատների նահատակությունները, նշանավոր վանքերի դպրոցների, նրանց ուսուցիչների և աշակերտների անդուլ գործունեությունը: Այն 15-րդ դարի պատմական հազվագյուտ երկերից է և շատ կարևոր աղբյուր Լանկթամուրի, ինչպես և Կարա-Կոյունլու և Ակ-Կոյունլու քոչվոր ցեղերի մղած պատերազմների շրջանի Հայաստանի ու Միջին Արևելքի պատմության համար: Պատմական փոքր ծավալի երկ է «Յիշատակարան»-ը, որը փաստորեն շարունակում ու լրացնում է «Պատմութիւն»-ը և վերաբերում Հայոց կաթողիկոսական աթոռը Կիլիկիայի մայրաքաղաք Սսից Վաղարշապատ տեղափոխելուն: Պատմական արժեք ունեն նաև նրա թղթերը (17-րդ դարի ընդօրինակություն. Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան), ինչպես և խմբագրած ձեռագրերի բոլոր հիշատակարանները: Նրա արժեքավոր աշխատություններից է լեզվա-ուսուցողական հայերեն առաջին դասագիրքը՝ «Յաղագս իմաստութեան անւարժ տղայոց ուսման» (Երևանի Մ.Մաշտոցի անվան Մատենադարան): Բացի սրանցից, սրբագրել, խմբագրել ու մշակել է կրոնա-դավանաբանական, ծիսական-երաժշտական, գեղարվեստական, մեկնողական և այլ կարգի բազմաթիվ երկեր, խրախուսել ուրիշներին՝ երբեմն կատարելով մեկենասի դեր: 1441թ. Հովհաննես Հերմոնեցու և այլոց հետ կազմակերպել է Էջմիածնի ազգային ժողովը՝ մեծ լումա ներդնելով Հայոց կաթողիկոսությունը վերստին Էջմիածնում հաստատելու գործում: Այնուհետև մինչև 1443թ. մնացել է Էջմիածնում և օգնել նորընտիր կաթողիկոսին: Ապա շրջագայել է Այրարատի գյուղերը և քարոզելիս վախճանվել Մասյացոտն գավառի Ակոռի գյուղում, թաղվել է Մեծոփա վանքում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար