Գալուստ Շերմազանյան

Բանահավաք, դրամատուրգ

Գարեգին Սրվանձտյան

Ազգագրագետ, եկեղեցական գործիչ, բանասեր-բանահավաք

Միքայել Փորթուգալ

Բանասեր, հայագետ

Մամիկոն Գևորգյան

Դրամատուրգ, թարգմանիչ

Մուշեղ Աղայան

Կոմպոզիտոր, երաժշտագետ

Տիրան Երկանյան

Ճարտարապետ

Արշալույս Արշարունի

Բանաստեղծ, գրականագետ, թատերագետ

Սերգեյ Սարինյան

Գրականագետ

Առաքել Առաքելյան

Գեղանկարիչ

Սերժ Առաքելյան

Բանաստեղծ, լրագրող

Արմեն Սմբատյան

Կոմպոզիտոր

Արմեն Միրաքյան

Օպերային երգիչ

 

 

 

 

ՂՈՒԿԱՍ ԻՆՃԻՃՅԱՆ

Բանասեր, աշխարհագրագետ

19 հոկտեմբեր, 1758 - 2 հուլիս, 1833

Ղուկաս Միքայելյան

Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում: Նրա պապը եղել է ադրիանապոլսցի Ինճիճի Հաջի Միքայելը, իսկ հայրը՝ Ինճիճի Պողոս Միքայելյանը։ Մայրը՝ Տիրուհին, հիշատակվում է որպես պատմաբան Միքայել Չամչյանի քույրը։ Կրթությունն ստացել է Վենետիկի Սբ. Ղազար վանքում (1770թ-ից), որտեղ հետագայում աշակերտել է միաբանության առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Ստեփանոս Ագոնց Քուվերին: 1774թ-ից եղել է Մխիթարյան միաբանության անդամ: 1786թ. վերջերին գնացել է Կ.Պոլիս, որտեղ մնացել է չորս տարի։ 1790թ. վերադարձել է Վենետիկ։ 1805թ. մարտի 14-ին բուժման և աշխարհագրական որոշ վայրեր աչքի անցկացնելու համար կրկին այցելել է Կ.Պոլիս։ 1828թ. սկզբներին Կ.Պոլսի կաթոլիկ հայերն Անկարայից աքսորվել են, նա էլ Կ.Պոլսում մնալը վտանգավոր համարելով՝ նույն տարվա մայիսին վերադարձել է Վենետիկ, որեղ մեկ տարի առաջ մահացած Գաբրիել Ավետիքյանի փոխարեն ընտրվել է միաբանության փոխառաջնորդ և պաշտոնավարել մինչ կյանքի վերջ։ Աշխատությունների մեծ մասը վերաբերում է աշխարհագրությանը: Մասնակցել է Ստեփանոս Ագոնցի «Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի» բազմահատորի ստեղծման աշխատանքներին, որի՝ Ասիային նվիրված «Նոր Հայաստան» (1806թ.) հատորի հեղինակն է: Այդտեղ աշխարհագրական տեղեկություններ են տրված Փոքր Հայքի, Միջագետքի, Կիլիկիայի, Խաղտիքի, Ատրպատականի, Աղվանքի և այլ վայրերի մասին: «Ստորագրութիւն հին Հայաստանեայց» (1822թ.) աշխատության մեջ հունահռոմեական և ասորական աղբյուրներից հավաքած փաստական հարուստ նյութերի հիման վրա տալիս է Մեծ Հայքի պատմա-աշխարհագրական պատկերը՝ նահանգների ու գավառների աշխարհագրական բնութագիրը, տեղանունների ստուգաբանությունը, տեղեկություններ ազգագրության վերաբերյալ, կատարում աշխարհագրական անունների տեղագրական ճշտումներ: «Հնախոսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի» (1835թ.) եռահատորը Միքայել Չամչյանի «Հայոց պատմութիւն»-ից հետո առաջին ծավալուն երկն է, որտեղ հեղինակը հանգամանորեն խոսում է հին Հայաստանի աշխարհագրության, վարչական բաժանման, օրենքների, գիտության և արվեստի, ազգագրության և մի շարք այլ հարցերի մասին: «Ամարանոց Բիւզանդեան» (1794թ.) չափածո աշխատության մեջ (որոշ հատվածներ թարգմանվել են ֆրանսերեն և իտալերեն) տրված է Բոսֆոր և Դարդանել նեղուցների աշխարհագրական բնութագիրը, նրանց «երկհարկանի» ջրային հոսանքների գիտական բացատրությունը, ինչպես նաև երկրաբանական մոտիկ անցյալի պատմությունը: Պատմությանն ու քաղաքական աշխարհագրությանը վերաբերող նրա ուսումնասիրություններն ամփոփված են «Դարապատում» ութ հատորանոց աշխատության մեջ (1824-27թթ), որտեղ տրված է պետությունների համառոտ պատմությունը 1750-1800թթ: Վերջին 2 հատորները նվիրված են գիտության և արվեստի զարգացման պատմությանը, մեծ մտածողների, արվեստագետների, եկեղեցական գործիչների կյանքին ու ստեղծագործությանը: 1800-02թթ հրատարակել է կրոնական, քաղաքական և բանասիրական «Տարեգրություն» (աշխարհաբար լեզվով), 1803-20թթ՝ «Եղանակ Բյուզանդյան» տարեգրքերը, որոնցում լուսաբանվել են աշխարհի քաղաքական իրադարձությունները, կրոնական, ուսումնական և գիտական հարցեր, եղանակի տեսություններ ու կանխագուշակումներ: Հիմնել է «Արշարունյաց ընկերություն» գրական-հասարակական կազմակերպությունը (1812-19թթ): 1815թ. հրատարակվել է նրա «Ազգասեր» հրապարակախոսական աշխատությունը, որտեղ արծարծված հարցերը հարուցեցին թուրքական կառավարության կասկածը, որի պատճառով փակվեց «Արշարունյաց ընկերություն» գրական-հասարակական կազմակերպությունը և ընդհատվեց «Եղանակ Բյուզանդյան» տարեգրքի հրատարակումը: Ըմբռնելով գիտության և մշակույթի նշանակությունը հասարակության հոգևոր-բարոյական և սոցիալական կյանքում՝ դրականորեն է գնահատել և բացահայտել այն առաջադիմականը, որ կատարել են անցյալի նշանավոր մտածողները՝ անտիկ աշխարհից մինչև Ջ.Լոկը, Դ.Դիդրոն և ուրիշներ: Այսպիսի արժեքավորմամբ նա անուղղակիորեն նպաստել է հայ իրականության մեջ առաջադիմական գաղափարների տարածմանը: Սակայն, չկարողանալով վերջնականապես հաղթահարել եկեղեցու պաշտոնական գաղափարախոսությունը, միաժամանակ քննադատել է այդ մտածողների հակակրոնական, մատերիալիստական հայացքները և կաշկանդված է մնացել իդեալիստական պատկերացումներով: Մահացել է Վենետիկում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար