Ցոլակ Ղանդիլյան

Գրաֆիկ, ծաղրանկարիչ

Մարթեն Յորգանց

Երգիչ, երգահան

Մկրտիչ Գդլյան

Քանդակագործ

Մարիամ Ղազարյան

Դերասանուհի

Կարինե Խոդիկյան

Արձակագիր, դրամատուրգ

Հուսիկ Արա

Բանաստեղծ

Գարո Թավիջյան

Թմբկահար, դաշնակահար

Աննա Այվազյան

Օպերային երգչուհի

Մերի Մովսիսյան

Օպերային երգչուհի

 

 

 

 

ՄԵՍՐՈՊ ԹԱՂԻԱԴՅԱՆ

Գրող, հրապարակախոս

2 հունվար, 1803 - 10 հունիս, 1858

Ծնվել է Ձորագյուղում (այժմ՝ Երևանում): Սովորել է Էջմիածնի Ժառանգավորաց դպրոցում, ապա՝ Պողոս Ղարադաղցու մոտ: 1816-21թթ վանքի նվիրակների հետ շրջել է Հայաստանի գավառներում, հավաքել ժողովրդական երգեր, զրույցներ, գրի առել ազգագրական նյութեր: 1824թ. մեկնել է Հնդկաստան: 1826-30թթ սովորել է Կալկաթայի անգլիական եպիսկոպոսական ճեմարանում, ստացել արվեստների մագիստրոսի աստիճան: Ճեմարանի տպարանում լույս է ընծայել Էջմիածնի միաբան Պ.Բերդումյանի (Նախիջևանցու) «Աստուածանմանութիւն» (1827թ.) աշխատությունը՝ իր ծանոթագրություններով, 1829թ.՝ Հ.Գրովտիոսի «Ճշմարտութիւն քրիստոսական հաւատոյ» գրքի (լատիներենից), 1830թ.՝ Ռ.Հիբրի «Պաղեստին» պոեմի (անգլերենից) թարգմանությունները, իր «Դիցաբանութիւն» գրքույկը: 1831թ-ից աստանդական կյանք է վարել, ուսուցչություն արել Կալկաթայի «Մարդասիրական», Նոր Ջուղայի «Ամենափրկչյան» ճեմարաններում, Էջմիածնի վանական, Թավրիզի, Կ.Պոլսի հայկական դպրոցներում: 1846թ. Կալկաթայում հիմնել է «Սուրբ Սանդուխտ» երկսեռ դպրոցը, հակադրվելով ուսուցման գոյություն ունեցող սխոլաստիկ սիստեմին, կիրառել եվրոպական մանկավարժության առաջավոր մեթոդները: Նրա ազատամիտ գաղափարները դուր չեն եկել կղերականներին, որոնք և հալածել են նրան: 1839թ. ձերբակալվել է և անգլիական նավով դուրս բերվել Կ.Պոլսից: Տրապիզոնում նրան հաջողվել է փախուստի դիմել: 1839թ. դեկտեմբերին վերստին Կալկաթայում էր, անգլիական եպիսկոպոսական ճեմարանում՝ որպես տպարանի հայկական բաժնի վարիչ: Այս տարիներին հրատարակել է «Մեսրովբեան այբբենարան» (1840թ.), «Մեսրովբեան շարադրիչ» (1840թ.) գիտամանկավարժական ձեռնարկները, «Պատմութիւն հին Հնդկաստանի» (1841թ.) ուսումնասիրության առաջին մասը, «Պատմութիւն Պարսից» (1846թ.), «Ճառ դաստիարակութեան օրիորդաց» (1847թ.) աշխատությունները: Եղել է հայ գրականության մեջ ռոմանտիզմի սկզբնավորողներից մեկը: 1830-ական թվականների բանաստեղծություններում, որոնք լույս են տեսել «Թութակ Թաղիդեանց» (1847թ.) ժողովածուում, արտահայտված է բանաստեղծի հումանիզմը, որը բխում է կյանքի վերափոխման նկատմամբ նրա հավատից: «Սօս և Սօնդիպի» (1847թ.) պոեմում առաջ է քաշել դասային կապանքները ոչնչացնելու, մարդկային իրավունքների հավասարություն հաստատելու և անձնական երջանկությանը հասարակական իմաստ տալու պահանջներ: Ֆեոդալիզմին բնորոշ երկպառակության և անմիաբանության նկատմամբ հայ պատմագիտության քննական հայացքն է իր արտահայտությունը գտել «Վէպ վարդգիսի» (1846թ.) գործում, որը գերմանացի գրող Ցշոկկե Հենրիխի «Մեծ ավազակ Աբելինո» վեպի յուրովի փոխադրությունն է: «Վէպ Վարսենկան» (1847թ.) ստեղծագործությունն ավելի ինքնատիպ է: Հեղինակն այստեղ գծում է մարդու կատարելագործման գլխավոր ուղին՝ այն տեսնելով աշխատանքի, առաքինության և հավասարության մեջ: 1845թ-ից եղել է «Ազգասէր» (1848թ-ից՝ «Ազգասէր Արարատեան») հանդեսի խմբագիրը, որտեղ տպագրել է ներքին ու արտաքին լուրեր, տեղեկություններ Հայաստանի մասին, քաղաքական, գրական-գեղարվեստական, գիտական, մանկավարժական և այլ բնույթի նյութեր, որոնց մեծ մասի հեղինակն ինքն է: Նրա հրապարակախոսական ելույթների բովանդակությունը հիմնականում առնչվում է հայրենի երկրի զարգացման, հայության համախմբման, տնտեսական, քաղաքական, լուսավորական ձեռնարկումների, միասնության հասնելու նպատակի հետ: Հասարակական-քաղաքական հարցեր արծարծելիս առաջնորդվել է փիլիսոփայության տեսական որոշակի սկզբունքներով: Նա ժխտել է բարոյական հատկանիշների բնածին լինելու մասին իդեալիստական ուսմունքը, գտնելով, որ դրանք առաջանում են աստիճանաբար, և այդ գործում վճռական դեր ունեն ուսումն ու դաստիարակությունը: Հասարակության առաջընթացը պայմանավորել է գիտության ու լուսավորության առաջնթացով: Քննադատել է մեծ տերությունների գաղութատիրական քաղաքականությունը, դատապարտել զավթողական պատերազմները, համակրանքով արտահայտվել փոքր ժողովուրդների ազգային-ազատագրական շարժումների մասին: Հայ գաղթաշխարհին կոչ է արել կապվել հայրենիքի հետ, օգնել երկրի տնտեսական կյանքի վերափոխմանը: Նա առաջինն է, որ հայրենաբաղձության մեջ դրել է հայրենադարձության գաղափարը, դրանում տեսնելով Հայաստանի զարգացման հեռապատկերը («Ճանապարհորդութիւն ի Հայս», 1847թ.): Գտել է, որ հայ գաղութները չեն կարող հայերի վերջնական հանգրվանը լինել: Նա անձնական երջանկությունը տեսել է ժողովրդի բարօրության մեջ. «Ուրեմն ով կամի երջանիկ կալ, նախ պիտի իւր հայրենեաց երջանկութեան միտ դնի» («Ազգասեր», 1845թ.): 1852թ. Կալկաթայի մոտ գտնվող Չիչրա քաղաքն է տեղափոխել իր տպարանը, «Ազգասէր Արարատեան»-ի խմբագրությունը և «Սուրբ Սանդուխտ» երկսեռ դպրոցը, որոնք շուտով դադարել են գործելուց: 1858թ., հայրենիք մեկնելու ճանապարհին, հիվանդության պատճառով կանգ է առել Իրանի Շիրազ քաղաքում, որտեղ և վախճանվել է:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար