Թադևոս Ավետումյան

Արձակագիր, թարգմանիչ

Սերովբե Թագվորյան

Հրապարակախոս, պետական գործիչ

Ալեքսան Պեզճյան

Մանկավարժ, բնագետ

Ամիրան Մանդինյան

Դերասան, թարգմանիչ

Վահագն Ստամբոլցյան

Երգեհոնահար

Հակոբ Ազիզյան

Դերասան, բեմադրիչ

Աբրահամ Տերյան

Բանասեր, հայագետ

Արա Գևորգյան

Կոմպոզիտոր, երաժիշտ

Նարինե Անանիկյան

Օպերային երգչուհի

Էրիկ Անթառանյան

Հաղորդավար, պրոդյուսեր

Արթուր Աղաբեկյան

Հաղորդավար

 

 

 

 

ԳՐԻԳՈՐ ԽԱԼԱԹՅԱՆՑ

Հայագետ, պատմաբան, բանասեր

15 սեպտեմբեր, 1858 - 8 փետրվար, 1912

Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի): 1868-77թթ սովորել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, 1877-80թթ՝ Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, ապա՝ տեղափոխվել պատմալեզվաբանական ֆակուլտետ և ավարտել 1884թ.: Այնուհետև կատարելագործվել է Գերմանիայում: 1886թ-ից մինչև կյանքի վերջն աշխատել է Լազարյան ճեմարանում՝ դասավանդելով հայագիտական տարբեր առարկաներ: 1890թ-ից գլխավորել է նաև հայագիտության ամբիոնը, իսկ 1897-1903թթ եղել ճեմարանի տեսուչը: Գործուն կերպով մասնակցել է Մոսկվայի, Պետերբուրգի, Թիֆլիսի, Կ.Պոլսի, Էրզրումի, Էջմիածնի հայ մշակութային կյանքին, նպաստել Ռուսաստանում հայագիտության զարգացմանը: Աշխատակցել է հայ և օտար պարբերական մամուլին: Գրել է (աշխարհաբար, գրաբար, ռուսերեն և գերմաներեն) ավելի քան 30 գիտական աշխատություն ու հոդված՝ հայ ժողովրդի պատմության, մատենագրության, բանասիրության և ազգագրության տարբեր հարցերի ու խնդիրների վերաբերյալ: Նրա անդրանիկ գործն է «Սասունցի Դավիթ» հայ ժողովրդական էպոսի ռուսերեն թարգմանությունը (1881թ.), որը հրատարակվել է նաև գերմաներեն (1886թ.): Նրան առանձնապես հետաքրքրել է Մովսես Խորենացին: Զբաղվելով նրա, Եղիշեի և Ղազար Փարպեցու երկերի աղբյուրների ու դրանց փոխադարձ առնչությունների քննությամբ՝ ուշադրություն է դարձրել այդ երկերում առկա միևնույն նյութերի բովանդակությունից բխող որոշ նմանություններին, դրանք համարել նույնություններ, անգամ՝ արտագրություններ և փորձել տալ դրանց լուսաբանումը: Սկզբում ընդունելով, որ երեքն էլ 5-րդ դարի պատմիչներ են և որ Ղազար Փարպեցին մի փոքր ավելի ուշ է գրել առաջիններից, անհիմն կերպով մեղադրել է նրան, պնդելով, թե նա իր «Հայոց պատմություն»-ը գրելիս իբր առատորեն օգտվել, որոշ դեպքերում՝ նույնիսկ արտագրել է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» և Եղիշեի «Վարդանի և Հայոց պատերազմի մասին» երկերից, սակայն դիտավորյալ լռել ու չի նշել թե՝ դրանք, թե՝ դրանց հեղինակներին («Ղազար Փարպեցի եւ գործք նորին», 1883թ., նրա առաջին գրաբար աշխատությունը): Բայց հետո հրաժարվել է այդ տեսակետից և դիտումնավորության մեջ մեղադրել նախ՝ Եղիշեին, ընդունելով, թե նա 7-րդ դարի պատմիչ է, հետևաբար օգտվող-արտագրողը նա է («Նամակ առ խմբագրություն Եղիշեի աղբյուրների առթիվ», «ՀԱ», 1895թ.), իսկ այնուհետև՝ Մովսես Խորենացուն: Ընկնելով ծայրահեղության մեջ՝ նրան համարել է ոչ վաղ, քան 8-րդ դարի հեղինակ, նրա երկը՝ դիտումնավոր, կողմնակալ գրվածք և անվստահելի աղբյուր: Ավելին, ըստ նրա, Մովսես Խորենացին ինքն է հորինել, կազմել «Հայոց վեպ», որի նյութը վերցրել է գլխավորապես Սբ. Գրքից: Հայագետի կարծիքով այդ վեպն արհեստական է և կապ չունի իրական պատմության հետ («Հայոց վեպը Մովսես Խորենացու Պատմության մեջ», 1896թ., ռուսերեն): Այս աշխատության համար ստացել է մագիստրոսի կոչում: Մովսես Խորենացու և նրա «Հայոց պատմության» աղբյուրների քննությանն են նվիրված նրա նաև այլ աշխատություններ. «Մովսես Խորենացի և յուր աղբյուրները» (1898թ.), «Մովսես Խորենացու նորագույն աղբյուրների մասին» (1898թ.) և այլն: Հայ Արշակունիների և նրանց մասին Մովսես Խորենացու տեղեկությունների առնչությունների խնդրին է նվիրված «Հայ Արշակունիները Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» մեջ» (1903թ., ռուսերեն) ստվարածավալ աշխատությունը՝ պատմաբանի գլուխգործոցը, որի համար Պետերբուրգի կայսերական ակադեմիան նրան շնորհել է դոկտորի կոչում (1900թ-ից՝ պրոֆեսոր): 1903թ. մասնակցել է նաև արևելագետների միջազգային համաժողովին (Համբուրգ), որտեղ գերմաներեն լեզվով երկու դասախոսություն է կարդացել հնագույն հայոց պատմության վերաբերյալ: Հայ ժողովրդի պատմությանն է նվիրված նաև «Ակնարկ Հայաստանի պատմության...» (1910թ., ռուսերեն) մեծարժեք երկը, որում շարադրել է երկրի քաղաքական ու տնտեսական պատմությունը հնագույն շրջանից մինչև քրիստոնեության պաշտոնական մուտքը Հայաստան: Նրա բանասիրական գործերից ուշագրավ է «Հայ ժողովրդական հեքիաթների ընդհանուր ուրվագիծ» (1885թ.՝ ռուսերեն, 1886թ.՝ գերմաներեն) աշխատությունը, որում աշխատել է ցույց տալ հայոց, սլավոնների և գերմանացիների ժողովրդական հեքիաթների միջև եղած կապը: Գիտության համար չափազանց արժեքավոր էին «Ա եւ Բ Մնացորդաց գրքերի նորագիւտ հայ թարգմանութհւնը» (1896թ.) և «Գիրք Մնացորդաց ըստ հնագոյն հայ թարգմանութեան» (1899թ.) երկերի հրատարակությունները, որոնք անմիջապես իրենց վրա բևեռեցին նշանավոր արևելագետների ու հայագետների ուշադրությունը և որոնք կարևոր ներդրում են Սբ. Գրոց հայ թարգմանության պատմության լուսաբանման, ընդհանրապես, Աստվածաշնչի պատմության ուսումնասիրման համար: «Ծրագիր հայ ազգագրության և ազգային իրավաբանական սովորությունների» (1887թ.) գործով մատնանշել է այն ուղին, որով պետք է ընթանա ազգագիր-բանահավաքը: Նրա նախաձեռնությամբ է հիմնվել «Էմինյան ազգագրական ժողովածուին (անձամբ խմբագրել է 1-8 գրքերը): Թեպետ որոշ երկերում թույլ է տվել սխալ դրույթներ ու տեսակետներ, որոնք հետագայում մերժել է հայագիտությունը, սակայն այսօր էլ նրա բազմաթիվ երկեր պահպանել են իրենց գիտական արժեքը: Մահացել է Թիֆլիսում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար