Մուրացան

Արձակագիր

Հայրապետ Հայրապետյան

Մանկագիր, թարգմանիչ

Հակոբ Կոջոյան

Գեղանկարիչ

Շառլ Ժերար

Դերասան, կինոռեժիսոր

Հրանտ Բեգլարյան

Կոմպոզիտոր

Իգիթ Ղարիբյան

Պատմաբան, հնագետ

Հովհաննես Պապիկյան

Լրագրող, հրապարակախոս

Արմեն Դոնելյան

Դաշնակահար, կոմպոզիտոր, ջազմեն

Ալիս Կապլանջյան

Դերասանուհի

Վիլիկ Զաքարյան

Գեղանկարիչ

Սերժ Ավետիքյան

Դերասան, կինոռեժիսոր

Հմայակ Հակոբյան

Դերասան, աճպարար

Կարինե Բաբաջանյան

Օպերային երգչուհի

Անի Քոչարյան

Դերասանուհի

 

 

 

 

ԳՐԻԳՈՐ ԽԼԱԹԵՑԻ

Մատենագիր, բանաստեղծ, երաժիշտ

9 օգոստոս, 1349 - 27 մայիս, 1425

Ծերենց Բզնունեցի

Ծնվել է Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Խլաթ (այժմ՝ Ախլաթ, Թուրքիա) գյուղում: Նախնական կրթությունն ստացել է Խլաթում։ 1361-67թթ սովորել է Ցիպնավանքի Վարդան Ճգնավորի դպրոցում, հմտացել գրչության արվեստում։ 1367-77թթ զբաղվել է քարոզչությամբ։ 1378-86թթ Որոտնավանքի (Սյունիք) Ապրակունյաց դպրոցում Գրիգոր Տաթևացու հետ աշակերտել է Հովհան Որոտնեցուն, 1386-88թթ Խառաբաստավանքի դպրոցում՝ Սարգիս Վարդապետ Ապրակունեցուն։ 1388թ-ից դասավանդել է նույն դպրոցում, այնուհետև մեկնել է Սալնապատ, որտեղ 1406թ-ից որպես րաբունապետ հաջորդել է մեծ ճգնավոր Վարդան վարդապետ Հոգոցեցուն։ Հետևելով Գրիգոր Տաթևացուն՝ 1408թ. տեղափոխվել է Մեծոփավանք (1410թ-ից՝ րաբունապետ)։ Կարճ ժամանակ անց առանձնացել է Ցիպնավանքում, հիմնել իր դպրոցը, շարունակել գիտամանկավարժական, գրչական գործունեությունը։ Նրա աշակերտներից են Հովհաննեսը, Կարապետը, Թովման, Ստեփանոսը, Առաքել Բաղիշեցին։ Վերջինս ուսուցչի մահից հետո տաղ է ձոնել նրան։ 70 տարեկան հասակում ուխտի է գնացել Երուսաղեմ։ 1391թ. ընդօրինակել է Ոսկեփորիկ գիրքը: Արտագրել է ձեռագրեր, գրել և խմբագրել ժողովածուներ, շարադրել պատմական երկեր, վարքեր, մեկնություններ։ Նրա երկերի թվին են պատկանում նաև իր ընդօրինակած ձեռագրերի արձակ և չափածո հիշատակարանները։ Դրանցից նշանավոր է 1422թ. գրված «Գանձարան»-ի չափածո հիշատակարանը, որն ընդգրկում է Լենկթեմուրի արշավանքները և հասնում մինչև 1422թ. դեպքերը։ Նա միջնադարում ամենից շատ հիշվել և գնահատվել է «Հայսմաւուրք»–ի խմբագրման համար, որտեղ ոչ միայն հայ ժողովրդի կյանքին վերպբերող նյութեր է մուծել «շատ պատմագրքերից», այլև նոր վկաների մասին ինքն է գրել և ավելացրել, հարստացրել գիրքը։ Բացի այդ, պատվիրել է հետագա ընդօրինակողներին, որ արտագրելիս ավելացնեն իրենց ժամանակի հայտնի վկաների մասին վարքերը։ Նրա շնորհիվ «Հասմաւուրք»-ը մասամբ վեր է ածվել հայ ժողովրդի պատմությաև սկզբնաղբյուրի։ 1399-1401թթ խմբագրել է «Գանձարան»-ը։ 1404-06թթ արտագրել և խմբագրել է «Ճառընտիր», որն այժմ պահվում է Երևանի Մ.Մաշտոցի անվան Մատենադարանում երկու հատորով։ Եղել է հայ գրչության արվեստի աչքի ընկնող մշակներից։ Թովմա Մեծոփեցու վկայությամբ՝ նա ոչ միայն գրել է գիշեր-ցերեկ, այլն ուրիշներին հորդորել է նույնը անելու։ Եղել է նաև մանրանկարիչ: Նրա ինքնագրերով մեզ հասած ձեռագրերից շուրջ մի տասնյակ պահվում է Երևանի Մ.Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Դրանց մի մասը նկարազարդված է նրա ձեռքով։ Իր գրած և ծաղկած ձեռագրերից մեկում այն միտքն է հայտնել, որ ձեռագիրն ավելի հասկանալի է դառնում, եթե նկարազարդվում է, իսկ նկարը ոչ միայն բացահայտում է գրքի բովանդակությունը, այլև հաճելի է դարձնում ընթերցանությունը։ Աչքի է ըևկել նաև որպես երաժիշտ։ Ունեցել է գեղեցիկ ձայն, վայելել հմուտ երգիչ-կատարողի համբավ։ Եղել է գանձասաց, տաղասաց, երաժշտա-հասարակական գործիչ, որը մոռացությունից հանելով՝ հավաքել է նախորդների և ժամանակակիցների շատ ստեղծագործություններ։ Որպես խազագետ-գրիչ ու տեսաբան-խմբագիր կազմել է երգարաններ։ Նրա գրական գործերից երաժշտածիսագիտական նշաևակություն ունեն «Խրատ ժամատեղաց» և «Գովութիւն Սաղմոսի» գրվածքները։ Առոգանության նշանների կիրառման որոշ պարագաների ուսումնասիրության տեսակետով ուշագրավ են նրա կազմած «Խառընտիր»-ն ու «Հայսմաւուրք»-ը։ Հայ միջնադարյան հոգևոր երգարվեստի պատմական հեղաշրջման որոշ հարցերի լուսաբանման համար կարևոր են նրա կազմած գանձարանները, որոնց ձեռագրերը պահվում են Երևանի Մ.Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Վերջինս կանգնած է հայ գանձարանային մշակույթի զարգացման մեջ երկու խոշոր պատմաշրջաններ զատորոշող սահմանագծի վրա։ Նա փաստորեն տվել է Գանձարանի նոր խմբագրություն (նաև խազավորման իմաստով), ավելացրել նոր միավորներ, ստեղծել գանձ-մեղեդի-տաղ-հորդորակ նոր շարքեր, կորստից փրկել մի շարք հին գործեր և պաշտոնապես վավերացված գանձարան-ժողովածուում պատշաճ տեղ ապահովել Մխիթար Այրիվանցու ու իր սեփական ստեղծագործությանը։ Նահատակվել է Մեծ Հայքի Ցիպնավանքում (այժմ՝ Թուրքիայում):

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար