Միքայել Թումանով

Հրապարակախոս, բանաստեղծ

Հակոբ Հարությունյան

Փիլիսոփա, երաժշտագետ, գրականագետ, լեզվաբան

Ադամ Մաշինյան

Գեղանկարիչ, գրաֆիկ

Գրետա Գալստյան

Դերասանուհի

Տիգրան Մխիթարյան

Դերասան, բեմադրիչ

Արայիկ Բաբաջանյան

Դերասան, երգիչ

Լևոն Ախայան

Գեղանկարիչ

Արտյոմ Այրումյան

Ջութակահար

Էմմա Հոռոփյան

Հաղորդավար, լրագրող

 

 

 

 

ԱՎԵՏԻՔ ԱՐԱՍԽԱՆՅԱՆ

Գրականագետ, տնտեսագետ, հրապարակախոս

13 փետրվար, 1857 - 3 դեկտեմբեր, 1912

Ծնվել է Ագուլիսում, վաճառականի ընտանիքում։ Սովորել է ծննդավայրում, ապա՝ Թիֆլիսի ռեալական ուսումնարանում։ 1876թ. մեկնել է արտասահման (Փարիզ, Լայպցիգ, Ստրասբուրգ), շարունակել ուսումը։ 1882թ. դասավանդել է Թիֆլիսի Ներսիսյան և Գայանյան դպրոցներում։ 1875-87թթ աշխատակցել է «Մշակ»-ին։ Զբաղվել է տնտեսագիտական բնույթի հետազոտություններով։ Հասարակական-հրապարակախոսական բուռն գործունեություն է ծավալել «Մուրճ» ամսագիրը հրատարակելու և խմբագրելու տարիներին (1889-1900թթ)։ Ձեռնամուխ է եղել Կ.Մարքսի «Կապիտալ»-ի 1-ին հատորի և Կ.Մարքսի ու Ֆ.Էնգելսի «Կոմունիստական կուսակցության մանիֆեստ»-ի հայերեն թարգմանությանը։ Կյանքի վերջին տարիներին քաղաքատնտեսություն է դասավանդել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում (1901-11թթ), ապա եղել է Ախալքալակի հայկական դպրոցների տեսուչ։ Կրել է բուրժուական տնտեսագիտության պատմական դպրոցի ազդեցությունը։ Քաղաքատնտեսությունը համարել է ինքնուրույն գիտություն, բայց հասարակական-արտադրական հարաբերությունների փոխարեն ուսումնասիրության առարկան է համարել արտադրության գործոնների (հող, կապիտալ, աշխատանք) հարաբերությունները։ Ընդ որում, նա վերանում էր կոնկրետ արտադրաեղանակից։ Գնահատել է ֆիզիոկրատներին, բայց չի թափանցել նրանց ուսմունքի դասակարգային էության մեջ։ Արժեքավորելով անգլիական դասական քաղաքատնտեսության դպրոցը՝ նա նշել է, որ Ա.Սմիթը «ստեղծեց քաղաքատնտեսության մի սիստեմ, որը յուր լայնածավալությամբ ըմբռնում է բոլոր տնտեսական երևույթները...» («Հողի արդյունաբերությունը և հասարակությունը», 1884թ.)։ Դ.Ռիկարդոյի հողային ռենտայի տեսության վերլուծության կապակցությամբ ուշադրություն է դարձրել արտադրության հասարակական բնույթի և յուրացման մասնավոր ձևի խնդիրներին, սակայն չի ըմբռնել հավելյալ արժեքի էությունը։ Միաժամանակ ցույց է տվել Ռիկարդոյի «վերին աստիճանի աբստրակտ» մտածողությունը։ Շոշափել է սեփականության բաշխման և դասակարգային փոխհարաբերության խնդիրներ։ Հասարակական հարստության մեջ նա գնահատում էր այն, «ինչը կարողանում է վերականգնել մսխվածը և մի բան էլ ավելացնել»։ Տարբերում էր արժեքն ու գինը, բայց արժեքը գնահատում էր զուտ սպառողական արժեքի տեսակետից և չէր բացատրում, թե ինչով է որոշվում գինը։ Արժեքի աշխատանքային տեսությունը նա տարածում էր միայն արդյունաբերական ապրանքների վրա։ Ելնելով լիբերալ-բուրժուական մտածողության դիրքերից՝ պաշտպանում էր 1861թ. ագրարային ռեֆորմը։ «Մուրճ»-ը խմբագրելու տարիներին բեղմնավոր գործունեություն է ծավալել գրականության ու լեզվի ասպարեզում և որոշել ամսագրի դիրքը գրականության հարցերում։ Ըմբռնել է դարավերջին հայ գրականության մեջ կատարված բեկումը հօգուտ ռեալիզմի և իր հոդվածներում պաշտպանել այդ ուղղությունը։ Ազգային գրականության զարգացումը խթանելու նպատակով ամսագրի էջերում հյուրընկալել և խրախուսել է գրողների մի ամբողջ սերունդ (Լևոն Շանթ, Դերենիկ Դեմիրճյան, Միքայել Մանվելյան, Հակոբ Հակոբյան), արժեքավորել հայ հին ու նոր գրական դեմքերին (Փավստոս Բուզանդ, Սայաթ-Նովա, Րաֆֆի), հայ մամուլն ու հրապարակախոսներին։ Գրականության և արվեստի մեջ տեսնում էր հասարակայնորեն ներգործուն ուժ։ Հայ թատրոնի խաղացանկը հարստացնելու համար նա առաջարկում էր դրամաների վերածել արձակի լավագույն նմուշները և պաշտպանում մշտապես գործող դերասանական խումբ ստեղծելու գաղափարը։ Գրական լեզուն հարստացնելու աղբյուր էր դիտում գրաբարն ու բարբառները, ինչպես և օտար լեզուներից առնված փոխառությունները։ Մահացել է Ախալքալակում, թաղվել է Թիֆլիսում։

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար