Ստեփանոս Ագոնց

Հայագետ, աշխարհագրագետ, եկեղեցական գործիչ

Նինա Ղորղանյան

Օպերային երգչուհի

Թադեոս Էֆենդի

Երգահան, ջութակահար, քանոնահար

Ֆրեյդուն Աղալյան

Ճարտարապետ

Օննիկ Ավետիսյան

Գեղանկարիչ, արվեստաբան

Գոհար Ֆերմանյան

Գեղանկարչուհի

Ալեքսանդրու Շահիկյան

Արձակագիր, բանաստեղծ, դրամատուրգ

Գուրգեն Գաբրիելյան

Դերասան, ռեժիսոր

Զարեհ Մուրադյան

Բալետի արտիստ, պարուսույց

Վարդուհի Խաչատրյան

Օպերային երգչուհի

Աննա Մնացականյան

Օպերային երգչուհի

 

 

 

 

ՊԱՐՈՒՅՐ ՀԱՅՐԻԿՅԱՆ

Գրող, երգահան, պետական գործիչ

Ծնվել է 1949թ. հուլիսի 5-ին, Երևանում։ Եղել է խորհրդային նշանավոր այլախոհ, 1968թ-ից` գաղտնի գործող Ազգային միացյալ կուսակցության անդամ, այնուհետև` ղեկավար: 1966թ. ավարտել է Նուբարաշենի միջնակարգ դպրոցը: Դեռ դպրոցական տարիքում հիմնել է «Հայաստանի երիտասարդական միությունը» (ՀԵՄ), որի անունից թռուցիկներ էին տարածվում Երևանում և Կիրովականում։ Պետական անվտանգության կոմիտեի (ՊԱԿ) աշխատակիցները Երևան-Կիրովական գնացքում ձերբակալել են թռուցիկներ տարածող դպրոցական աղջիկների, որոնց միջոցով իմացել են Հայրիկյանի մասին։ Այդ կազմակերպության բացահայտումից հետո, հիմնել է «Շանթ» կազմակերպությունը, որի նպատակն էր Հայաստանի տարածքային վերամիավորումը։ Վաղ հասակից մեծ սեր է ունեցել երաժշտության նկատմամբ, նվագել է շեփոր։ Գրել է պատմվածքներ, վիպակներ, բանաստեղծություններ։ Այն ժամանակ տարածված է եղել նրա «Հայի վիշտը» բանաստեղծությունը, որը վերջանում էր «Մասիս սարը այն կողմ կանգնած հանգիստ չի բաշխի» բառերով։ 1966թ. ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի կիբեռնետիկայի բաժանմունքի երեկոյան բաժին` միաժամանակ աշխատելով Նուբարաշենի գործվածքային գործատանը։ Մասնակցել է Էրեբունի ամրոցի պեղումներին։ Ուսանողական տարիներին «Շանթը» նոր վերելք է ապրել։ Տպագրվել է «Երկունք» թերթը և «Ցասում» թռուցիկը։ 1967թ. անդամագրվել է նկարիչ Հայկազ Խաչատրյանի ստեղծած Ազգային միացյալ կուսակցությանը (ԱՄԿ) և 1968թ. «Շանթը» տեղափոխել ԱՄԿ, որի շարքերում մասնակցել է «Փարոս-1»-ի տարածմանը, կատարել կազմակերպչական աշխատանք և դարձել ԱՄԿ-ի ամենագործուն անդամներից մեկը։ 1968թ. ապրիլի 24-ին, Հայոց Ցեղասպանության (1915թ.) զոհերի հուշարձանի մոտ կազմակերպել է 15 րոպե տևողությամբ ռադիոհաղորդում, որի թեման անկախ Հայաստանն էր։ 1968թ. ԱՄԿ-ի ղեկավարների կալանավորումից հետո դարձել է կուսակցության ամենագործուն անդամը։ Առաջին անգամ ձերբակալվել է 1969թ. գարնանը, երբ 20 տարին դեռ չէր բոլորել։

Երիտասարդ գործչին բնութագրում է նախաքննությունից հետևյալ դրվագը. Հայրիկյանը հրաժարվում է ցուցմունքներ տալուց և պահանջում է, որ իրեն տանեն ՊԱԿ-ի նախագահ գեներալ-լեյտենանտ Բադամյանցի մոտ։ Հաջորդ օրը նրան ուղեկցում են գեներալի առանձնասենյակ։ Հայրիկյանը նրանից խնդրում է, որ մնան երկուսով, սակայն գեներալը մերժում է` ասելով, որ իր աշխատակիցներին վստահում է։ Հայրիկյանն առաջարկում է. «Մենք երկուսս էլ հայ ենք, երկուսս էլ մեր հայրենիքի լավն ենք ցանկանում։ Եկեք, ես ներքևից, Դուք` վերևից համագործակցենք և ազատենք մեր հայրենիքը»: Ցնցված գեներալը գոռում է. «Կորիր այստեղից»։

1970թ. դատապարտվել է 4 տարվա ազատազրկման։ Առաջին ազատազրկման ժամկետը անցկացրել է Մորդովայի Բարաշեվո գյուղի քաղաքական կալանավորների համար նախատեսված ճամբարում։ Պատժախցերում եղած ժամանակ գրել է երգեր և բանաստեղծություններ։ 1973թ. շարոնակել է քաղաքական գործունեությունը, ինչպես նաև ուսումը պոլիտեխնիկում։ Աշխատել է Նուբարաշենի գործվածքների գործատանը։ Դեռ ճամբարում մշակել է «Փարոս-2»-ը և ուղարկել ԱՄԿ անդամներին և ղեկավարներին: Վերջիններիս ձերբակալությունից հետո դարձել է ԱՄԿ-ի փաստական ղեկավարը։ 1973թ. ստեղծվել է ԱՄԿ-ի գործադիր խորհուրդ, որի նախագահ է ընտրվել։ 1974թ. անձնագրային կարգը խախտելու կեղծ մեղադրանքով նրան կալանավորել են` դատապարտելով 2 տարվա ազատազրկման։ Նախաքննության ընթացքում ընկերների հետ գտնվել է ՊԱԿ-ի մեկուսարանի տարբեր խցերում, սակայն կարողացել է ոչ միայն նրանց հետ գաղտնի նամակագրական կապ ստեղծել, այլև հաստատել իր մշակած` ԱՄԿ-ի ծրագիրը։ Ծրագրի հիմնական դրույթը հետևյալն էր. ԽՍՀՄ սահմանադրության ընձեռած իրավունքով հանրաքվեի միջոցով հասնել Խորհրդային Հայաստանի անկախացմանը։ Այս ծավալուն փաստաթուղթը մեկուսարանից դուրս ուղարկելու փորձը ձախողվել է և Հայրիկյանն այս անգամ դատապարտվել է 7 տարվա կալանքի և 3 տարվա աքսորի։ Նախաքննության ընթացքում գրել է նաև մի քանի երգեր ու բանաստեղծություններ։ Այս կալանքը անցկացրել է Պերմի և Մորդովիայի քաղաքական ճամբարներում։ 1977թ. կալանավայրում ընտրվել է ԱՄԿ-ի քարտուղար, որի մասին կազմակերպությունը տեղեկացրել է ԽՍՀՄ իշխանություններին։ Հայրիկյանն, այսպիսով, դարձել է ազգերի ինքնորոշման իրավունքի պաշտպանության շարժման հիմնադիրը ԽՍՀՄ-ում։ Համարվել է ամենագործուն քաղաքական կալանավորը և մոտ 400 օր անցկացրել է միայն պատժախցերում։ Պետերբուգցի պատմաբան, գրող, ազգությամբ հրեա Միխայիլ Հեյֆեցը, ում վիճակված էր դառնալ այդ օրերի տարեգիրը, գրել է «Ռազմագերի քարտուղարը. պատմություն Պարույր Հայրիկյանի մասին» գիրքը (առաջին անգամ լույս է տեսել 1985թ., Լոնդոնում, ռուսերեն)։ 1980թ-ից եղել է Ուրալի Պերմ քաղաքի քննչական բանտում, այնուհետև` Նովոսիբիրսկի, ապա` Իրկուտսկի բանտերում։ 1981թ., ազատազրկման ժամկետը լրանալուց 3 ամիս առաջ, ամբաստանվել է կաշառատվության մեջ և Պերմում սարքված խայտառակ դատավարություն-ներկայացումից հետո դատապարտվել 3 տարվա ազատազրկման և ուղարկվել Իրկուտսկի մարզի հյուսիսում տեղակայված թմրամոլների համար նախատեսված հատուկ ճամբար։ 1984-87թթ աքսորավայրում` Իրկուտսկի Ուստ-Կուտ շրջանում աշխատել է որպես էլեկտրիկ։ 1985թ. ընդունվել է Իրկուտսկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ։ Որպես շատ լավ ուսանողի, նրան թույլատրվել է հանձնել հաջորդ կուրսի քննությունները։ 1987թ. երկրորդ կուրսից նրան հեռացրել են ՊԱԿ-ի հանձնարարությամբ։ Հետագայում ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1987թ. նրա նախաձեռնությամբ Հայաստանում ստեղծվել է «Քաղկալանավորների պաշտպանության հայկական հանձնախումբը»։ Սեպտեմբերին հիմնել է Ազգային ինքնորոշում միավորում (ԱԻՄ) կազմակերպությունը։ Վերջինս ԽՍՀՄ ամբողջ տարածքում բացահայտ պայքարող առաջին ազգային-քաղաքական-ժողովրդավարական կազմակերպությունն էր` իր «Անկախություն» շաբաթաթերթով։ «Անկախությունը» Խորհրդային Միությունում առաջին բացահայտ հրատարակվող այլընտրանքային քաղաքական պարբերականն էր, որը Հայաստանում ազատ մամուլի հիմքն է դրել։ 1989թ. ԱՄՆ-ում գտնվող ԱԻՄ առաջնորդ Հայրիկյանը Աշոտ Նավասարդյանին նշանակել է Մովսես Գորգիսյանի նախաձեռնությամբ ԱԻՄ-ի կազմում որպես ապագա ազգային բանակի նախատիպ ստեղծված «Անկախության բանակի» հրամանատար։ 1988թ. ԽՍՀՄ առաջնորդ Միխայիլ Գորբաչովի հրամանով, կրկին (չորրորդ անգամ) կալանավորել են Հայրիկյանին և տեղափոխել Երևանի ՊԱԿ-ի բանտ, ապա` Մոսկվա, այնուհետև` Եթովպիա։ Դրանից հետո անցել է Եվրոպա, այնուհետև` ԱՄՆ։ Բռնի տարագրյալի վիճակում մնացել է մինչև 1990թ. նոյեմբերը, որից հետո, միջազգային հանրության ճնշման տակ Գորբաչովը հարկադրված է եղել վերականգնել Հայրիկյանի քաղաքացիությունը և թույլատրել վերադառնալ հայրենիք։ Նույն թվականին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1990-98թթ եղել է ՀՀ խորհրդարանի անդամ, 1998-99թթ` ՀՀ նախագահի խորհրդական և Սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողովի նախագահ, 1998-2002թթ` ՀՀ Մարդու իրավունքների հանձնաժողովի նախագահը։ 1992թ-ից նրա ղեկավարությամբ իրականացվել է Լաչինի (այժմ` Բերձոր) շրջանում փախստականների համար բնակավայրեր ստեղծելու գործը։ Հրատարակել է բանաստեղծությունների երկու ժողովածու, «Լույսի ճանապարհին» վեպը, «Հավատով և սիրով» սցենարը, քնարական և հայրենասիրական երգերի 3 ալբոմ։ 2001թ. «Սիրո թռչուն» երգը համահայկական երգի մրցույթում գրավել է առաջին տեղը։ Հեղինակել է հինգ վավերագրական շարժանկարներ, այդ թվում` «Հարություն» գիտահանրամատչելի շարժանկար:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար