ԳՐԻԳՈՐ ԳՈՒՐԶԱԴՅԱՆ

Աստղագետ, ֆիզիկոս, գրող, գեղանկարիչ

15 հոկտեմբեր, 1922 - 22 փետրվար, 2014

Ծնվել է Բաղդադում: Եղել է ճարտարապետ Սարգիս Գուրզադյանի եղբայրը: 1944թ. ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հիդրոտեխնիկական և շինարարական ֆակուլտետները։ Նույն թվականին ընդունվել է ասպիրանտուրա։ 1948թ. Վիկտոր Համբարձումյանի ղեկավարությամբ Մոսկվայի պետական համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական թեզը՝ «Միջաստղային գազային նյութի ճառագայթային հավասարակշռությունը» թեմայով։ Վիկտոր Համբարձումյանի հետ երկար տարիներ աշխատել է Բյուրականի աստղադիտարանում` լինելով հիմնադիր կազմի գլխավոր անձանցից մեկը։ 1955թ. Լենինգրադի պետական համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական թեզը։ 1950-66թթ ղեկավարել է աստղադիտարանի աստղերի և միգամածությունների ֆիզիկայի բաժինը, 1967-73թթ` տիեզերական հետազոտությունների մասնաճյուղը, 1973-78թթ` Գառնիի աստղագիտության լաբորատորիան։ 1978-92թթ եղել է Բյուրականի աստղադիտարանի արտամթնոլորտային աստղագիտության լաբորատորիայի վարիչը, 1979թ-ից ԵրՊԻ տիեզերական սարքաշինության ամբիոնի վարիչը, 1992-2004թթ` Գառնիի տիեզերական աստղագիտության ինստիտուտի տնօրենը։ 1948-78թթ տեսական աստղաֆիզիկա, երկնային մեխանիկա, արտամթնոլորտային աստղագիտություն է դասավանդել Երևանի պետական համալսարանում (1962թ-ից` պրոֆեսոր): Եղել է տիեզերական աստղագիտության առաջնեկներից։ Ստեղծել է մի շարք գիտական սարքեր ու օպտիկական համակարգեր։ Նրա անվան հետ է կապված «Օրիոն» տիեզերական աստղադիտարանի օպտիկական համակարգի աշխատանքի սկզբունքի, ավտոմատ կառավարման մեթոդիկայի ստեղծումը։ Կանխատեսել է մագնիսական դաշտի դերը մոլորակաձև միգամածություններում, մշակել սեղմ կրկնակի աստղերի ընդհանուր գունոլորտների, կրկնակի գնդաձև աստղակույտերի էվոլյուցիայի տեսությունները։ Հրատարակել է ավելի քան 200 գիտական հոդված և մեկ տասնյակ ստվարածավալ մենագրություններ՝ նվիրված աստղաֆիզիկայի հիմնախնդիրներին: Հրատարակված աշխարհի խոշոր հրատարակիչների կողմից, նրա գրքերով կրթվել են մասնագետների սերունդներ: Նրա ղեկավարությամբ Գառնիի տիեզերական աստղագիտության լաբորատորիայում իրենց նախաթռիչքային պատրաստումն են անցել ավելի քան 40 խորհրդային տիեզերագնացներ։ Գիտնականի ստեղծագործական ժառանգությանն են պատկանում նաև բազմաթիվ կտավներ, փիլիսոփայական էսսեների գրքեր` նվիրված գիտությանը, արվեստին, ճարտարապետությանը։ 1950թ-ից եղել է Միջազգային աստղագիտական միության անդամ, 1965թ-ից` ՀՀ ԳԱ թղթակից-անդամ, 1986թ-ից` ՀՀ ԳԱԱ իսկական անդամ։ Եղել է նաև Հայաստանի գրողների և նկարիչների միությունների անդամ։ 1975թ. արժանացել է Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործչի կոչման, 2011թ.` ՀՀ «Մեսրոպ Մաշտոց», ապա` ՀՀ «Պատվո նշան» շքանշանների։ Մահացել է Երևանում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար