Լևոն Սարգսյան

Հրապարակախոս, պետական գործիչ

Ռուբեն Գրիգորյան

Ջութակահար, կոմպոզիտոր

Ստեփան Շաքարյան

Կոմպոզիտոր, դաշնակահար

Գառնիկ Արազյան

Կինոռեժիսոր, դերասան

Ներսես Խառատյան

Բանաստեղծ, արձակագիր

Անետա Երզնկյան

Կինոքննադատ

Արմեն Գևորգյան

Գեղանկարիչ

Նունե Թումանյան

Քանդակագործ

Աննա Մայիլյան

Երգչուհի

Վերոնիկա Սարոյան

Դերասանուհի

Ջիվան Գասպարյան

Դուդուկահար

Մանուկ Ղազարյան

Դաշնակահար

Նարեկ Հախնազարյան

Թավջութակահար

 

 

 

 

ԵՐԵՄԻԱ ՔՅՈՄՈՒՐՃՅԱՆ

Պատմաբան, բանաստեղծ

13 մայիս, 1637 - 15 հուլիս, 1695

Երեմիա Չելեպի, Երեմիա Դպիր, Երեմիա Բյուզանդացի

Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում: Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Սբ.Սարգիս եկեղեցու վարժարանում, այնուհետև Մարտիրոս Ղրիմեցու և Եղիազար Այնթափցու ղեկավարությամբ հմտացել մատենագիտության, գրչության արվեստի, երաժշտության բնագավառներում, տիրապետել հունարեն, լատիներեն, պարսկերեն, արաբերեն, թուրքերեն, եբրաերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն լեզուներին։ Եղել է Կ.Պոլսի Հայոց պատրիարքարանի ատենադպիր, 1659թ-ից` խորհրդական: Ճանապարհորդել է Մերձավոր Արևելքի և Արևելյան Եվրոպայի երկրներում, ծանոթացել հայկական գաղթավայրերին, եղել նաև Արևելյան Հայաստանում (1685թ.)։ 1676թ. Կ.Պոլսում հիմնել է տպարան (տպագրել է 2 անուն գիրք)։ Պաշտպանել է Հակոբ Դ Ջուղայեցու Հայաստանի ազատագրման ծրագիրը։ Թողել է բազմաժանր և բազմաբնույթ գրական ժառանգություն, որոնք ցրված են աշխարհի տարբեր գրապահոցներում (Երևան, Վենետիկ, Վիեննա, Երուսաղեմ և այլն)։ Պատմական, տոմարագիտական, կրոնական երկերի մեծ մասը շարադրել է չափածո։ «Պատմութիւն համառօտ Դճ․ տարւոյ Օսմանցոց թագաւորացն» չափածո պատմական երկը (2 հրտ., 1982թ.), որ գրվել է կաթողիկոս Հակոբ Դ Զուղայեցու պատվերով, բովանդակում է օսմանյան սուլթանության պատմությունը` Օսման 1-ից (1299թ.) մինչ Մեհմեդ 4-րդ-ի գահակալությունը (1678թ.)։ Օգտագործել է հայ և թուրք հեղինակների երկասիրությունները, ժողովրդական ավանդազրույցներ, առասպելներ, հիշողություններ, բանավոր տեղեկություններ և այլն։ «Պատմութիւն»-ը կարևոր, հաճախ` եզակի տեղեկություններ է հաղորդում օսմանյան սուլթանության քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական կացության, պետական կարգի, հարկահանության, ներքին և արտաքին քաղաքականության, նվաճված ժողովուրդների վիճակի, թուրքական բռնապետության դեմ ծավալված ժողովրդաազատագրական պայքարի, Արևմտյան Հայաստանի պատմության մասին։ 1695թ. կազմել է այդ աշխատության համառոտ և արձակ տարբերակը («Թագաւորութեան Օսմանցւոց համառօտիւ պատմութիւն», անտիպ, Երևանի Մ.Մաշտոցի անվան Մատենադարան)։ «Օրագրութիւն (հրտ․ 1939թ,) հուշագրական երկում, ինքնակենսագրական տեղեկություններից զատ, արժեքավոր տվյալներ է հաղորդել 1648-62թթ Թուրքիայում կատարված կարևոր դեպքերի, հայկական գաղթավայրերի, եկեղեցական գործերի, օսմանյան տիրակալության մեջ ապրող բնակչության կենցաղի, ծիսական սովորությունների, կրոնի, բարքերի, պետական ու եկեղեցական գործիչների մասին։ Այդ նյութերը մասամբ նա օգտագործել է 1692-93թթ գրած եռամաս «Տարեգրական պատմութիւն» երկում (ձեռագիրը պահվում է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության ձեռագրատանը), որը ընդգրկում է Կ.Պոլսի և հայկական գաղութի 1648-90թթ պատմությունը։ «Պատմութիւն հրկիզման Կ.Պոլսոյ» երկում (անտիպ, Երուսաղեմի ձեռագրատուն) դատապարտել է թուրքական իրականությունը, ցույց տվել թուրքական բռնապետության պայմաններում հայ ժողովրդի տնտեսական ծանր վիճակը, քաղաքական և կրոնական անիրավահավասարությունը։ Օսման, սուլթանության և հայ ժողովրդի 18-րդ դարի պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրներ են նրա «Վիպասանութիւն յառումն Կրետէ կղզւոյ», «Պատմական բանք իւրոյ ժամանակին», «Համառօտ հարցմունք և պատասխանիք», «Վիպասանութիւն յԱպրօ Չելէպի» (բոլորն էլ` անտիպ) և այլ աշխատություններ, «Ստամպօլոյ պատմութիւն» եռահատոր, չափածո երկը (1913-39թթ), 1952թ.` նաև թուրքերեն)։ Նրա «Աշխարհագրութիւն» երկը (կորսված) պարունակել է Եվրոպայի, Ասիայի, Աֆրիկայի երկրների, հատկապես` Հայաստանի աշխարհագրական նկարագրությունը, հայկական վանքերի տեղագրությունը (պահպանվել է առաջաբանի մի մասը և քարտեզը)։ Կորսվել է նաև Բոսֆորի տեղագրությանը նվիրված «Համառօտ ստորագրութիւն Կ.Պոլսոյ նեղուցի» երկը։ «Տօմարական գիտելիքներ․․․» աշխատությունում (Երուսաղեմի ձեռագրատուն) քննարկել է հայկական, հրեական, հունական, լատինական տոմարներին վերաբերող մի շարք հարցեր, շարադրել հայկական տոմարի ընդհանուր պատմությունը։ Գրել է նաև ուղերձներ, գանձեր, ողբերգական պոեմներ, տաղեր, որոնց զգալի մասը ստեղծված է միջնադարյան հոգևոր երկերի ձևական կանոնների ու կաղապարների համաձայն` գրաբարի և միջին հայերենի խառնուրդով։ Մշակել է ժողովրդական երգեր («Տաղ ջրի վրայ է ասացեալ» շարքը և այլն), զգալի դեր խաղացել հայ գրականության աշխարհականացման գործում։ Պատմագրի նամակները ոչ միայն արժեքավոր վավերագրեր են, այլ` գեղարվեստական արձակի նմուշներ։ Գրել է նաև թուրքերեն տաղեր, նամակներ, հայերենից թուրքերեն թարգմանել «Նոր կտակարանը», «Դավթի սաղմոսները», «Հայսմավուրքը», «Պատմություն մեծին Աղեքսանդրի» երկը, Ներսես Շնորհալու «Հավատով խոստովանիմ»-ը, «Պատմութիւն Փարիզու և Վեննայի» պոեմը (1871թ.), իր կազմած «Հայոց պատմությունը» (չի պահպանվել)։ Վերջին աշխատությունն օգտագործել է արաբ պատմագիր Մյունեջջիմ Բաշին` իր «Տիեզերական պատմության» Հայաստանին վերաբերող հատվածները շարադրելիս։ Մահացել է Կոստանդնուպոլսում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար