Սամվել Գանթարյան

Բառարանագիր, թարգմանիչ

Սեդրակ Մանդինյան

Դերասան, գրող

Ստեփան Լիսիցյան

Ազգագրագետ, պատմաբան, թարգմանիչ

Դավիթ Չիսլյան

Ճարտարապետ

Էլիզա Գյուլեսերյան

Դերասանուհի, մանկավարժ

Տիգրան Սիմոնյան

Գեղանկարիչ

Գրիգոր Ազիզյան

Գեղանկարիչ

Շաքե Վարթենիսյան

Օպերային երգչուհի

Սարգիս Հարությունյան

Բանասեր, ազգագրագետ

Ներսես Մկրտչյան

Լեզվաբան, արևելագետ

Ֆելիքս Բախչինյան

Գրականագետ, թարգմանիչ

Վազգեն Ասատրյան

Բաս-կիթառահար

Վահրամ Սահակյան

Դրամատուրգ, կինոռեժիսոր

Մարինա Սուլթանյան

Հաղորդավար, պրոդյուսեր

Միհրան Ծառուկյան

Երգիչ, դերասան

Արտակ Վարդանյան

Հաղորդավար, լրագրող

Նարե Գևորգյան

Երգչուհի

 

 

 

 

ՆԻԿՈՂԱՅՈՍ ԱԴՈՆՑ

Պատմաբան, բանասեր

10 հունվար, 1871 - 27 հունվար, 1942

Նիկողայոս Տեր-Ավետիքյան

Ծնվել է Զանգեզուրի Բռնակոթ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Սյունիքի մարզում): ԱՍովորել է Տաթևի ծխական դպրոցում, Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, 1892-94թթ՝ Թիֆլիսի ռուսական գիմնազիայում: 1899թ. ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի արևելյան լեզուների և պատմաբանասիրական ֆակուլտետները ոսկե պարգևանշանով։ Աշակերտել է Նիկողայոս Մառին։ 1899-1901թթ Եվրոպայում (Մյունխեն, Փարիզ, Լոնդոն, Վենետիկ) խորացել է բյուզանդագիտության մեջ։ 1903թ. եկել է Կովկաս, Թիֆլիսում ուսումնասիրել վրացերենը, աշխատել է Էջմիածնի մատենադարանում։ Այդ տարիներին գրել է «Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում» (1908թ., ռուսերեն) մագիստրոսական դիսերտացիան, որը պաշտպանել է 1909թ. և դարձել Պետերբուրգի համալսարանի պրիվատ-դոցենտ։ 1916թ. «Դիոնիսիոս Թրակացին և հայ մեկնիչները» (1915թ., ռուսերեն) աշխատության համար նույն համալսարանում արժանացել է բանասիրության դոկտորի աստիճանի և ստացել պրոֆեսորի կոչում։ 1916թ. եղել է Էջմիածնում, Մուշում, Էրզրումում, մասնակցել Վանի հնագիտական արշավախմբին: 1917թ. ընտրվել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի պատվավոր հոգաբարձու և պրոֆեսոր։ 1920թ. մեկնել է Լոնդոն, ապա՝ Փարիզ։ 1930թ. հրավիրվել է դասախոսելու Բրյուսելի համալսարանում և ղեկավարել նոր կազմակերպված հայագիտական ամբիոնը։ «Բյուզանդիոն» («Byuzntion») հանդեսում և այլուր լույս են տեսել նրա արտասահմանյան տարիների լավագույն աշխատությունները։ Թողել է շուրջ 80 հայերեն, ռուսերեն և ֆրանսերեն արժեքավոր գիտական աշխատություններ՝ նվիրված գլխավորապես հայ ժողովրդի միջնադարյան պատմությանն ու գրականությանը, հայ-բյուզանդական հարաբերություններին, հայ-հունական բանասիրաթյան, առասպելաբանությանը, կրոնին, լեզվաբանությանը։ Դրանք մեծ մասամբ կարճ, մենագրական բնույթի ուսումնասիրություններ են։ Նրա «Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում» աշխատությունը 20-րդ դարի հայագիտության խոշոր նվաճումներից է։ Նրանում մանրազնին հետազոտված են Հայաստանի պատմաշխարհագրական և հասարակական-քաղաքական կառուցվածքի, հայ-բյուզանդական հարաբերությունների, նախարարական տոհմերի հետ կապված խնդիրները, առաջին անգամ գիտական վերլուծության են ենթարկված հայկական ֆեոդալիզմի, հայ գյուղացիության հարցերը։ Հետագայում գյուղացիության պատմության խնդիրներն ավելի հանգամանորեն քննել է «Հայ հին շինականությանը» (1927թ.) ուսումնասիրության մեջ։ Մյուս ծավալուն աշխատությունը՝ «Արուեստ Դիոնիսեայ Քերականի և հայ մեկնութիւնք նորին», հայ-հունական բանասիրության մասին առաջին խոշոր գործն է։ Գիտական բարձր մակարդակով վերլուծել է Թրակացու քերականության հայերեն թարգմանությունը և նրա վեց հայ մեկնիչների բնագրերը, կատարել բանասիրական կարևոր շտկումներ։ Մի շարք հոդվածներում վեր է հանել հայ-բյուզանդական անվանի ընտանիքների և Բագրատունիների տոհմաբանությունը։ Ի մի բերելով հույն հեղինակների կցկտուր տեղեկությունները՝ բացահայտել է բյուզանդական զորավար Արտավան Արշակունու, կայսրուհի Թեոդորա 1-ինի, նրա եղբայր Վարդ Մամիկոնյանի, Վասիլ 1-ին և Մորիկ կայսրերի ու այլ հայազգի գործիչների կերպարները («Պատմական ուսումնասիրություններ», 1948թ.)։ Մեծ արժեք են ներկայացնում պատմաբանի աղբյուրագիտական ն բանասիրական ուսումնասիրությունները՝ նվիրված Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությանը, Փավստոս Բուզանդին, Կորյունին, Եզնիկ Կողբացուն, Մովսես Խորենացուն, Մովսես Կաղանկատվացուն և այլոց։ «Մաշտոց և նրա աշակերտները ըստ օտար աղբյուրների» (1925թ.) աշխատության մեջ ցույց է տվել հայ գրերի ստեղծման պատմական իրադրությունը՝ մաշտոցյան գրերի ստեղծումը դնելով 382-392-ի միջև։ Ձեռնարկել էր գրել նաև հայ ժողովրդի ամբողջական պատմությունը, որի առաջին հատորը (հնագույն շրջան) լույս է տեսել ֆրանսերեն և հայերեն (1946թ., 1972թ.)։ Ուշագրավ են Բրոքհաուզի և Էֆրոնի հանրագիտարանում Հայաստանի մասին նրա հոդվածները։ Եղել է նաև հմուտ գրականագետ: Գրել է մի շարք հոդվածներ, 1903-04թթ Պետերբուրգում խմբագրել է «Բանբեր գրականության և արվեստի» պարբերականը։ Հայ հասարակական-քաղաքական հարցերում ունեցել է ազգային-պահպանողական կողմնորոշում, գտնում էր, որ դեռ հայ ժողովուրդը հասունացած չէ ազգային-ազատագրական պայքարի համար։ Նա կողմնակից էր խաղաղ ստեղծագործ կյանքի, ժողովրդի լուսավորությանը՝ առանց քաղաքական ցնցումների։ Շատ հարցերում հաղթահարել է կղերաֆեոդալական պատմագրության սահմանափակությունը՝ Հայաստանի պատմության պարբերացման հիմքում դնելով ժողովրդի ներքին կյանքի զարգացումը։ Նրա պատմահայեցողությունը շարադրված է «Քաղաքական հոսանքներ հին Հայաստանում» (1927թ.) ուսումնասիրության մեջ, որտեղ նա հին Հայաստանի պատմության հիմնական շարժիչ ուժը համարել է ազնվականությանը և փաստորեն անտեսել ժողովրդական զանգվածների դերը։ Նրա ձեռագրերը հանձնվել են Փարիզի Նուպարյան մատենադարանին, իսկ գրքերը՝ Բրյոաելի հայկական գաղութին: Մահացել է Բրյուսելում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար