Հովհաննես Գայայան

Բառարանագիր

Շարասան

Դեղագործ, թատերագետ

Գեղամ Բարսեղյան

Արձակագիր, լրագրող

Գրիգոր Ներսիսյան

Բանաստեղծ, հարապարակախոս

Հակոբ Գույումճյան

Բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող

Գոռ Կիրակոսյան

Կինոռեժիսոր

 

 

 

 

ՄԱՂԱՔԻԱ ՕՐՄԱՆՅԱՆ

Պատմաբան, բանասեր, հայագետ

11 փետրվար, 1841 - 6 նոյեմբեր, 1918

Պողոս Օրմանյան

Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում: Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, իսկ 1851թ-ից ուսումը շարունակել է Հռոմի Անտոնյանց լուսավորչական վանքում, 1858թ-ից՝ Վատիկանի հոգևոր դպրոցում, որտեղ ընդունել է կաթոլիկություն։ 1865թ. ստանալով աստվածաբանության մագիստրոսի աստիճան՝ վերադարձել է Կ.Պոլիս, 1867թ. նշանակվել Հռոմի Անտոնյանց վարժարանի տեսուչ։ 1868թ. ստացել է փիլիսոփայության, աստվածաբանության, եկեղեցական իրավագիտության մագիստրոսի գիտական աստիճան, ընտրվել Հռոմի աստվածաբանական ակադեմիայի անդամ։ Տիրապետել է բազմաթիվ լեզուների (իտալերեն, ֆրանսերեն, հունարեն, լատիներեն, արաբերեն, թուրքերեն), եղել իդեալիստական փիլիսոփայության հետևորդ։ Չդիմանալով Հռոմի կաթոլիկ հոգևորականության հալածանքներին՝ 1870թ. կրկին վերադարձել է Կ.Պոլիս։ 1875թ. Իտալիայում հանդիպել է Ջ.Գարիբալդիին, նրա հետ քննարկել հայ և իտալացի ժողովումների ազատագրական պայքարին վերաբերող հարցեր։ Որոշելով իրեն նվիրել հայ եկեղեցուն, ժողովրդի լուսավորության գործին՝ 1877թ. Կ.Պոլսում հրաժարվել է կաթոլիկությունից, 1879թ. օծվել Հայ առաքելական եկեղեցու ծայրագույն վարդապետ։ Կ.Պոլսի հայոց պատրիարք Ն.Վարժապետյանին օգնել է Հայկական հարցի արծարծման գործում, կազմել եվրոպական պետությունների դեսպանատների, արտաքին գործերի նախարարությունների ղեկավարներին ուղղված գրություններ, կատարել խորհրդատուի, բանագնացի պարտականություններ։ 1880թ. ընտրվել է Բարձր Հայքի հոգևոր առաջնորդ, իր աթոռանիստ Կաբինում կապ հաստատել «Պաշտպան Հայրենյաց» ազատագրական կազմակերպության ղեկավարների հետ։ 1887թ. մեկնել է Էջմիածին, Գևորգյան ճեմարանում դասավանդել աստվածաբանություն, սակայն նրա ազատախոհ ճառերը գրավել են Ռուսաստանի ներքին գործերի նախարարության ուշադրությունը, և նա արտաքսվել է երկրից։ 1889թ. նշանակվել է Արմաշի վանքի վանահայր և իր կազմակերպած դպրեվանքի տեսուչ։ 1896-1908թթ եղել է Կ.Պոլսի հայոց պատրիարքը։ Ընտրվելով պատրիարք՝ Աբդուլ Համիդ 2-րդ-ի արյունոտ բռնապետության պայմաններում վարել է զգույշ, չափավոր, պահպանողական քաղաքականություն, հարուցել հայ մտավորականության, քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդների դժգոհությունը։ 1906թ., հայոց Ազգային սահմանադրության վերաքննման և, փաստորեն, արգելման վերաբերյալ Աբդուլ Համիդի հրամանի առիթով պատրիարքը նրան ներկայացրել է հրաժարական, որը չի ընդունվել։ 1908թ. հուլիսի 16-ին Կ.Պոլսում կազմակերպված բազմամարդ ցույցի մասնակիցները խուժել են պատրիարքարան և պատրիարքին հայտարարել պաշտոնանկ։ 1914թ. հաստատվելով Երուսաղեմի Սբ. Հակոբ վանքում, շարունակել է գրական-աատմագիտական աշխատությունների շարադրանքը։ «Մասիս», «Արարատ» և այլ պարբերականներում տպագրել է հրապարակախոսական, դավանաբանական, գիտական հոդվածներ։ Տարբեր լեզուներով հրապարակել է դավանաբանական գրքույկներ՝ «Հայ արևելյան կաթոլիկյայք» (1870թ., իտալերեն,), «Ռեվերսորուս կամ Հայք և պապություն» (1872թ., իտալերեն), «Արևելյան կաթոլիկաց կրոնական ազատությունը և քաղաքական իրավունքները» (1872թ., ֆրանսերեն), «Վատիկան և հայք» (1873թ., ֆրանսերեն), որոնք հետագայում Հռոմի պապի հատուկ կոնդակով արգելվել են։ Նրա ամենախոշոր երկը՝ «Ազգապատումը» (մաս 1-3, 1912-27թթ) հարուստ նյութ է պարունակում ոչ միայն հայ եկեղեցու, այլև հայ ժողովրդի քաղաքական և մշակութային պատմության վերաբերյալ։ Արժեքավոր աշխատություն է նաև «Խոհք և խոսք»-ը (1929թ.)։ Մահացել է Կոստանդնուպոլսում:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար