ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Բանաստեղծ

14 ապրիլ, 1864 - 29 սեպտեմբեր, 1929

Ծնվել է Վաղարշապատում (այժմ՝ Էջմիածին): Նախնական կրթությունն ստացել է ծխական դպրոցում, ապա՝ Երևանի պրոգիմնազիայում: 1877թ. ընդունվել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի 3-րդ դասարանը, 1884թ.՝ համալսարանի պատմալեզվագրական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1888թ.: 1889թ. ճանապարհորդել է Եվրոպայում (Կ.Պոլիս, Փարիզ, Վիեննա, Լոնդոն): Երկար տարիներ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում դասավանդել է ռուս գրականություն և լեզու, ընդհանուր գրականություն, հունարեն: 1912թ. կարճ ժամանակով աշխատել է Բաքվում: Բաքվի կոմունայի օրերին (1918թ.) եղել է նրա լուսբաժնի վարիչը: Եղել է Վաղարշապատի գավառի լուսբաժնի վարիչ: 1922թ. աշխատել է ՀԽՍՀ ժողկոմխորհի օրենսդրական հանձնաժողովում: 1883թ. «Աղբյուր»-ում լույս է տեսել բանաստեղծի առաջին բանաստեղծությունը: 1887թ. հրատարակվել է նրա «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որը ճանաչում է բերել հեղինակին: 1908թ. և 1912թ. լույս տեսած ժողովածուներն ամրապնդել են նրա տեղը հայ պոեզիայի պատմության մեջ: Ստեղծել է արևելահայ բանաստեղծական նոր դպրոց, որի ներկայացուցիչները դարձան Հովհաննես Թումանյանը, Ավետիք Իսահակյանը և ուրիշներ: Գրողի պոեզիան հագեցած է բնության սիրով, ռոմանտիկական մեղմությամբ ու քնարականությամբ («Ա՜խ, տվեք ինձ քաղցր մի քուն», 1884թ.): Սիրային բանաստեղծությունները («Իզուր է, հոգիս, իզուր, իմ հրեշտակ», 1885թ., «Կուզեի լինել կարկաչուն վտակ», 1888թ.) աչքի են ընկնում մարդու և բնության կապի ներդաշնակությամբ: Նրա պոեզիան դեմոկրատական է, ժողովրդային: Հեղինակն ընդգծել է իր սերը ճնշվածների ու հարստահարվածների նկատմամբ, պատկերել ժողովրդի ցավերն ու մտահոգությունները («Երկու ճանապարհ», 1883թ., «Մնաք բարով, արև, գարուն», 1887թ., «Աշուղ», 1887թ.): Հայ պոեզիայում առաջինն է, որ ռեալիստական ճշմարտացիությամբ ներկայացրել է գյուղական կյանքի ներքին հակասությունները («Գյուղի ժամը», 1886թ., «Հատիկ», 1886թ.): Նրա քնարերգության որոշ նմուշներ ձևով ու բովանդակությամբ առնչվում են ժողովրդական պոեզիայի հետ («Արազն եկավ լափին տալով», 1887թ., «Ալագյազ բարձր սարին», 1901թ.): Դրանց մեջ արտահայտված են ժողովրդի պանդուխտ զավակների ապրումները, պատկերված է հայկական բնաշխարհը: Բանաստեղծն եղել է մեծ հայրենասեր: Այդ սերը սկզբում ռոմանտիկական էր («Տեսե՞լ ես արդյոք այն բլուրները», 1880թ.): Հետագայում գրել է «Մայրս» (1896թ.), «Տղմուտ» (1887թ.), «Նոր գարուն» (1897թ.) ռեալիստական գործերը, որոնք արտահայտում էին հայ ժողովրդի կրած տառապանքները: Նրա հայրենասիրական ստեղծագործությանը հատուկ են քաղաքացիականությունը, հերոսականությունն ու լավատեսությունը: Հայրենիքի անձնվեր զինվորը («Սարն ի վեր», 1896թ.), բանաստեղծի համոզմամբ, չպետք է հանձնվի հուսահատության ու լքման տրամադրություններին: Բանաստեղծը, խորանալով հայոց պատմության և ժողովրդական զրույցների մեջ, ստեղծել է գործեր, որոնցով ոգևորել է ժամանակակիցներին: «Սյունյաց իշխանը» (1887թ.) պատմահոգեբանական պոեմում նորովի է մոտեցել հայոց պատմության որոշ հարցերի, մասնավորապես Վասակ Սյունու դերի լուսաբանմանը: Անհաշտ է եղել չարի հանդեպ, տենչացել է լավն ու բարին («Արտավազդ», 1887թ., «Վահագնի ծնունդը», 1904թ., «Լուսավորչի կանթեղը», 1904թ.): Գրողը բնագրից թարգմանել է եվրոպական և ռուս գրականության դասականների՝ Հոմերոսի, Գյոթեի, Շիլլերի, Հյուգոյի, Պուշկինի, Լերմոնտովի, Նեկրասովի, Հայնեի, Պետեֆիի, Ուլանդի և այլոց երկերը: Դրանցից մի քանիսը (Վ.Միրակոմլյա, «Անգրագետ», 1886թ., Ուլանդ, «Երգչի անեծքը», 1888թ. և այլն) ինքնուրույնի արժեք ունեն: Նա բյուրեղային պարզության է հասցրել հայ նոր պոեզիան, հարստացրել է հայ գրական լեզուն: 1913թ. նշվել է բանաստեղծի գրական գործունեության 25-ամյակը, իսկ 1965թ. պետականորեն տոնվել է նրա ծննդյան 100-ամյակը: Մահացել է Երևանում, թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում: Հովհաննիսյանի անունով կա փողոց Երևանում: 1948թ-ից նրա ծննդավայրում գործում է բանաստեղծի տուն-թանգարանը:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար