Արմեն Տիգրանյան

Կոմպոզիտոր, դիրիժոր

Արամ Թորոսյան

Ճարտարապետ, գրող

Մկրտիչ Արմեն

Բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ

Փայլակ Մանուկյան

Ճարտարապետ

Արկադի Մաղդասյան

Կրկեսի արտիստ, ակրոբատ

Անահիտ Սեկոյան

Արձակագիր

Հրաչյա Ղափլանյան

Բեմադրիչ, դերասան

Գոհար Գասպարյան

Օպերային երգչուհի

Վարուժան Նալբանդյան

Արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ

Տիգրան Լևոնյան

Օպերային երգիչ, բեմադրիչ

Գեորգի Թովմասյան

Գեղանկարիչ

Անահիտ Արփեն

Արձակագիր

Մարի Սանթրոսյան

Դերասանուհի

Եվա Սուջյան

Երգչուհի, երաժիշտ

Ժորա Սարգսյան

Դաշնակահար

 

 

 

 

ԵՂԻՇԵ ՉԱՐԵՆՑ

Բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ

13 մարտ, 1897 - 27 նոյեմբեր, 1937

Եղիշե Սողոմոնյան

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարս քաղաքում: 1908-12թթ սովորել է տեղի հայկական, ապա` ռուսական ռեալական ուսումնարանում, 1916-17թթ` Մոսկվայի Շանյավսկու անվան ժողովրդական համալսարանում: 1922թ., որպես ազատ ունկնդիր, ընդունվել է Վ.Բրյուսովի հիմնադրած գեղարվեստական գրականության բարձրագույն ինստիտուտ, բայց չի ավարտել: 1918-19թթ Ռուսաստանում մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին, 1920թ. Հայաստանում` Մայիսյան, 1921թ.` Փետրվարյան ապստամբություններին: 1920թ. աշխատել է Հայաստանի լուսժողկոմատում` որպես արվեստի բաժնի վարիչ: 1922թ. Գևորգ Աբովի և Ազատ Վշտունու մասնակցությամբ, «Երեքի դեկլարացիան» հրապարակելուց հետո, սկսվել է գրողի բուռն գրական-կազմակերպչական գործունեությունը: Աշխարհաճանաչողությունն ընդարձակելու նպատակով 1924թ. նոյեմբերի 20-ին Բաթումից մեկնել է արտասահմանյան շրջագայության: Եղել է Տրապիզոնում, Կ.Պոլսում, Աթենքում, Հռոմում, Վենետիկում, Փարիզում, Բեռլինում։ 1925թ. հուլիսի 31-ին վերադարձել է Երևան և ստանձնել է նոր կազմավորված «Նոյեմբեր» գրական կազմակերպության ղեկավարությունը։ Բռնկուն և ազատ տարերքի ստեղծագործող է եղել: Հոգեկան այդ լարված կացության մեջ սիրային մի արկած նրա համար ունեցել է տխուր վերջաբան: 1926թ. սեպտեմբերի 5-ին ձերբակալվել և հայտնվել է Երևանի ուղղիչ տանը։ 1926-28թթ աշխատել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի և «Նորք» հանդեսի խմբագրություններում, 1928-35թթ` Հայպետհրատում: Նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1912թ., Թիֆլիսի «Պատանի» ալմանախում: 1914թ. Կարսում լույս է տեսել նրա առաջին գրքույկը` «Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան», 1915թ., Թիֆլիսում` «Կապուտաչյա հայրենիք» պոեմը: 1915թ. զինվորագրվելով հայկական կամավորական խմբին` հասել է Վանի մատույցներ, ականատես եղել պատերազմի դաշտում և Վանում տեղի ունեցող ողբերգությանը: Տեսածի ու ապրածի անմիջական տպավորությամբ գրել է «Դանթեական առասպել» (1916թ.), «Վահագն» (1916թ.), «Ազգային երազ» (1917թ.), «Հատված» (1918թ.) պոեմները: 1918-21թթ գրել է «Սոմա» (1918թ.), «Ամբոխները խելագարված» (1919թ.), «Նաիրի երկրից» (1920թ.) պոեմները և այլ գործեր: Բանաստեղծությունների առաջին շարքերն են՝ «Հրո երկիր» (1913-16թթ), «Լիրիկական բալլադներ» (1915-17թթ), «Ծիածան» (1917թ.), «Ողջակիզվող կրակ» (1918-20թթ): 1920-21թթ գրել է «Էմալե պրոֆիլը Ձեր», «Փողոցային պչրուհին», «Ութնյակներ արևին», «Տաղարան» շարքերը: Վերջինում գրողի ուղեկիցն է եղել բանաստեղծ Սայաթ-Նովան: Շարքի վերջին` «Ես իմ անուշ Հայաստանի» տաղը Հայաստան-յարին ուղղված հայրենահիացումի ձոն էր: 1922-24թթ ստեղծել է քարոզչական գրականություն՝ «Ամենապոեմ», «Ռոմանս անսեր», «Մաճկալ Սաքոյի պատմությունը» պոեմները, «Կապկազ» թամաշա» թատերագրությունը, «Կոմալմանախ» ժողովածուն: Գրել է նաև «Երկիր Նաիրի» (1921-24թթ) վեպը, «Ասպետական» ռապսոդիան (1922թ.), «Պոեզոզուռնա» (1922թ.) ժողովածուն, «Չարենց-Նամե» (1922թ.) պոեմը: Հետագայում գրողի ու համախոհների դեմ սկսվել են քաղաքական հալածանքներ: Այս պայքարի բովում ծնվել են «Լիրիկական անտրակտ» (1927-32թթ) շարքը, «Խմբապետ Շավարշը» (1929թ.) պոեմը, «Էպիքական լուսաբաց» (1930թ.) և «Գիրք ճանապարհի» (1933-34թթ) ժողովածուները: Մինչ այդ նա տպագրել էր նաև «Երևանի ուղղիչ տնից» (1927թ.) հուշ-ակնարկը: «Գիրք ճանապարհի» ժողովածուն գրողի ապրած կյանքի հանրագումարն է. «Պատմության քառուղիներով», «Դեպի լյառը Մասիս», «Մահվան տեսիլ», «Նորք» պոեմները փիլիսոփայական խորհրդածություններ են հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի շուրջ: 1935-37թթ եղել է նրա ստեղծագործության ամենաբարդ շրջանը, որը բնութագրվել է անձնական ու քաղաքական կյանքի և իրականության ճիշտ ու վավերական արտացոլումով («Կոմիտասի հիշատակին», «Նավզիկե», «Իմ լեռան աղոթքը», «Մի ամայի վայրում...» պոեմները, «Հերոսի հարսանիքը» չափածո թատերագրությունը, «Դոֆին նայիրյան» սոնետների շարքը և այլն): Թարգմանել է Գյոթեի, Հայնեի, Հյուգոյի, Ուիթմենի, Վերհառնի, Ռիլկեի, Պուշկինի, Նեկրասովի, Լերմոնտովի, Գորկու, Մայակովսկու, Եսենինի և ուրիշների գործերից, հանրակրթական դպրոցների համար կազմել է դասագրքեր, խմբագրել ու հրատարակել է հայ բանահյուսության նմուշներ, հայ դասական և ժամանակակից գրողների գրքեր: 1935թ-ից նրա դեմ ուղղված հալածանքներն ավելի են խորացել։ Նրան հեռացրել են հրատարակչությունից և գրողների միությունից։ 1936թ. սեպտեմբերի 24-ից ենթարկվել է տնային կալանքի, նույնը վերջնականապես պարտադրվել է նոյեմբերի 9-ին: Հայտնի է նաև, որ այդ օրերին գրազի համար մի գիշերում գրել և հաջորդ օրը պատռել է վեց տասնյակից ավելի քառյակ։ 1936թ-ից ավելի ուժգնացած հալածանքների օրերին մեկուսացված կյանք է վարել։ 1936թ. հունիսի 20-ին Անդրերկրկոմի ղեկավարության հետ Աղասի Խանջյանը սկսել է բանակցությւոններ վարել, որպեսզի գրողին թույլատրեն մեկնել արտասահման բուժման նպատակով: Սակայն Խանջյանի դավադիր սպանությունը ձախողել է Չարենցի մեկնումը: 1937թ. հուլիսին բռնադատվել է: Մահացել է Երևանի բանտի հիվանդանոցում, գերեզմանի տեղն անհայտ է: Արդարացվել է հետմահու: Սահմանվել է ՀԳՄ Ե.Չարենցի անվան մրցանակ: ՀՀ հազարանոց թղթադրամի վրա պատկերված է Չարենցի դիմանկարը, Երևանում գործում է նրա տուն-թանգարանը: Չարենցի անունով են կոչվել փողոցներ, դպրոցներ, գրադարաններ Երևանում, ՀՀ, Արցախի և Ջավախքի քաղաքներում, Չարենցավան քաղաքը, Երևանի գրականության և արվեստի թանգարանը: Երևանում կառուցվել է նրա հուշահամալիրը, նրա անվան դպրոցի առջև տեղադրված է բանաստեղծի կիսանդրին:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար