Դանիել Վարուժան

Բանաստեղծ

Պողոս Մակինցյան

Գրականագետ, թարգմանիչ, պետական գործիչ

Կարո Ղաֆադարյան

Հնագետ, պատմաբան, բանասեր

Հրաչյա Ռուխկյան

Գեղանկարիչ

Արմեն Վարդանյան

Գեղանկարիչ

Գրիգոր Հախինյան

Կոմպոզիտոր

Պերճ Ժամկոչյան

Երգեհոնահար

Սերգեյ Կարապետյան

Դուդուկահար

Սեյրան Խաթլամաջյան

Գեղանկարիչ, գրաֆիկ

Հրանտ Թադևոսյան

Գեղանկարիչ

Դոնարա Մկրտչյան

Դերասանուհի

Գագիկ Մանուկյան

Գեղանկարիչ

Վահագն Թևանյան

Բեմանկարիչ

Արմեն Գևորգյան

Բալետի արտիստ

Վահագն Զաքարյան

Հաղորդավար, լրագրող

Գուրգեն Ջանիբեկյան

Կինոռեժիսոր, կինոօպերատոր

 

 

 

 

ԵՂԻՇԵ

Պատմաբան

410 - 475

Գրել է պատմական և դավանաբանական-մեկնողական երկեր։ Ըստ ավանդական կենսագրության (հեղինակն անհայտ), եղել է Սաևակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի կրտսեր աշակերտևերից, մոտ 434թ. Մովսես Խորենացու և ուրիշների հետ մեկնել է Աղեքսանդրիա՝ ուսանելու, 441թ. վերադարձել է հայրենիք և ծառայության մտել Հայոց սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի մոտ՝ որպես զորական և դպիր։ Մասևակցել է 450-451թթ Վարդանանց պատերազմին, որից հետո թողել է աշխարհական կյանքը և ճգնակյաց դարձել Մոկաց աշխարհում, Ռշտուևիքում։ Ճգնակեցության տարիներին գրել է իր մեծարժեք երկասիրությունը՝ «Վարդանի և Հայոց պատերազմի մասին» (հավանաբար 464թ-ից հետո): Պատմագրի «Վարդանի և Հայոց պատերազմի մասին» երկը կարևորագույն պատմական սկզբնաղբյուր է 5-րդ դարի կեսին Սասանյանների դեմ հայերի մղած ժողովրդաազատագրական պատերազմի մասին։ Այն նաև հայ միջնադարյան պատմական արձակի արժեքավոր հուշարձան Է։ Երկն արժանացել է բանասերների տարբեր գնահատականներին: Երկը բաժանված է յոթ գլուխների («եղանակներ»)։ Ունի լրացուցիչ գլուխ («Արտաքոյ եւթն յեղանակին»), ուր հեղինակը պատմում է գերևարված հայ հոգևորականների նահատակության մասին և երկու հավելված («Վասն խոստովանողացն Հայոց...» և «Անուանք նախարարացն»...)։ Պատմությունը գրված է «ոսկեղենիկ» հայերենով, հրատարակվել է ավելի քան 40 անգամ: Առաջինը լույս է տեսել 1764թ., Կոստանդնուպոլսում, գիտահամեմատական հրատարակությունը` 1957թ., Երևանում, թարգմանվել է անգլերեն, գերմաներեն, իտալերեն, ֆրանսերեն և այլ լեզուներով: Նա ոչ միայն ականատես է այդ ազատագրական շարժմանը, այլև բանիբուն կերպով ուսումնասիրել է այն ամենը, իևչ առնչվում է նրան։ Բացահայտել է շարժման պատճառները, ընթացքը և հետևանքները։ Այս նպատակով գրողը իր երկը բաժանել է երեք մասի՝ «սկիզբը», ուր մանրամասն պատմում է Վարդանանց պատերազմի պատճառների մասին, «միջոցը», որտեղ նկարագրում է նրա ընթացքը և «ավարտը», ուր խոսում է շարժման հետևանքների մասին: Նախ ներկայացնում է դարաշրջանի ընդհանուր պատկերը, երկրում ստեղծված քաղաքական իրավիճակը և ապա այդ հենքի վրա շարադրում պատմական իրադարձությունները՝ շեշտելով ոչ միայն կրոնական, այլև հասարակական-քաղաքական հանգամանքները։ Պատմիչը ազատագրական շարժմանը տալիս է համաժողովրդական դյուրըմբռնելի բացատրություն՝ պայքար հայրենիքի, եկեղեցու պահպանման համար։ Եվ քանի որ ուժերն անհավասար էին, հայերի մղած պայքարն ունենալու էր նահատակության բնույթ, բայց «հասկացված մահն անմահություն է»։ Պատմիչը բացահայտում է պատերազմի համաժողովրդական բնույթը, Վարդան Մամիկոնյանի և կողմնակիցների հայրենասիրական-հերոսական դիմագիծը, պատմում շարժումից Վասակ Սյունու հեռանալու ծանր հետևանքների մասին: Պատմագիրը ունի իր ուրույն պատմելաոճը, ուր փաստական-գիտականը զուգակցվում է գեղարվեստական հնարների հետ: Նրա երկի հիման վրա ստեղծվել են գեղարվեստական երկեր, որոնցից նշանավոր է Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանք» պատմավեպը: Հեղինակել է նաև Աստվածաշնչի որոշ գրքերի մեկնություններ, որոնցից կարևորագույնը «Ծննդոց գրքին» նվիրված «Արարածոց մեկնությունն» է (պահպանվել են հատվածներ), ինչպես նաև դավանաբանական գրվածքներ («Բան խրատու յաղագս միանձանց», «Ի չարչարանս Քրիստոսի» և այլն): Նրա սոցիալական իմաստասիրության հիմքում ընկած է երևույթների վերլուծության կառուցվածքային մեթոդը։ Նրա կարծիքով յուրաքանչյուր օբյեկտ տարբեր, նույնիսկ իրարամերժ բաղադրամասերի ու հատկությունների ամբողջություն է։ Համակարգի, կառուցվածքի գոյությունը պայմանավորված է բաղադրամասերի համաչափությամբ ու միասնությամբ. «Միաբանությունը բարի գործերի մայրն է, անմիաբանությունը՝ չար գործերի ծնունդը»։ Միաբանության ըմբռնումը դարձնելով ազատագրական պայքարի գաղափարախոսության հիմնական դրույթներից մեկը՝ գտնում է. թե «...ամեն մի տուն և թագավորություն, որ բաժանվում է ինքն իր մեջ, հաստատուն մնալ չի կարող»։ Հեղինակը հաստատում է, որ ինչպես մարդկային մարմինը տարբերակված է ֆունկցիոնալ օրգանների, այնպես և հասարակությունը բաժանված է ֆունկցիոնալ խմբերի։ Սակայն նա նաև նկատում է հասարակության շերտավորվածությունը, անտագոնիզմը։ Չարիքը, դժբախտությունը, ըստ նրա, ունեն ոչ միայն ֆիզիկական, այլև սոցիալական ակունքներ։ Դրանք հարկահավաքների, օտար բռնակալների, ներքին կեղեքիչների գործունեության արդյունք են: Աղքատությունը, ըստ նրա, ոչ միայն մարդու անհատական ունակությունների բացակայության արդյունք է, այլև իշխողների հարուցած զրկանքների ու նրանց անբարյացակամության: Սոցիալական այսպիսի երևույթները (դժվարությունները) նա անապատական շարժման պատճառ է համարում և մարդկանց համար ցանկալի դարձնում վերադարձը վաղ քրիստոնեական համայնքային կյանքին: Համաշխարհային քրիստոնեական գրականության մեջ պատմագիրը առաջիններից էր, որ մշակել է երկրային ու երկնային իշխանության (պետության) մասին ուսմունքը։ Երկնայինը կոնվենցիոնալ բնույթ ունի, խարսխված է մարդկայինի վրա, նրա օրենքները միջնորդավորված են, հարաբերական, փոփոխման ենթակա: Նրա իրավասության տակ են աշխարհիկ, նյութական և տնտեսական երեույթների ղեկավարումը, մարդու մարմինը, բայց ոչ հոգին։ Երկնայինի հիմքերը երկնայինի մեջ են, բացարձակ են, արարչագործությունից սերած։ Նրա օրենքներն անմիջապես բխում են գերագույնից, անփոփոխ են և ղեկավարում են եկեղեցական, հոգևոր-իմացական բնույթի երևույթները։ Իշխանության երկատվածությունից բխում է օրենքների երկվությունը՝ հոգու և մարմնի օրենքները։ Օրենքների երկվությունը հիմք է դատավարության երկտեսակության (մարդկային, աստվածային) համար։ Դատավարությունը նա կապել է օրենսդրության, դաստիարակության, վարձահատուցման, ազատ կամքի և մարդու պրակտիկ գործունեության արժեքավորման հետ։ Օրինազանցության պատժելիությունը կապել է հանցանքի բնույթի, կատարման գիտակցականության, գործադրի անհատական յուրահատկությունների հետ։ Պատմագրի մասունքներն ամփոփվել են Վանա լճի մերձափնյա Չաղար գյուղի Սբ. Աստվածածին վանքում, որը կոչվել է նաև Եղիշեի վանք: Հայ եկեղեցին Եղիշեին դասել է տոնելի սրբերի կարգը: Նրա հիշատակը նշվում է Խաչվերացի 5-րդ կիրակիին նախորդող շաբաթ օրը` Սրբոց թարգմանչաց տոնի հետ:

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար