ԱԳՈՒԼԻՍ ՍՈՒՐԲ ԹՈՎՄԱ ԱՌԱՔՅԱԼ ՎԱՆՔ

Սբ. Թովմա առաքյալ վանքը գտնվում է Նախիջևանի Գողթն գավառի Ագուլիս ավանի կենտրոնում։ Ըստ ավանդության և Սբ. Թովմա եկեղեցու արևմտյան մուտքի բարավորի չափածո արձանագրության, վանքը հիմնադրել է Բարդուղիմեոս առաքյալը և իր աշակերտ Կումսիին նրա առաջնորդ կարգել, իսկ 305թ. վանքը վերակառուցել է Գրիգոր Ա Լուսավորիչը։ Եղել է Գողթն գավառի հոգևոր կենտրոնը: Մինչև 1838թ. եղել է եպիսկոպոսանիստ։ Նրա վերաբերյալ վավերական հիշատակությունները հայտնի են 14-րդ դարից։ Որպես կրոնական, ուսումնական և մշակութային կենտրոն ծաղկում է ապրել 17-րդ դարում: Վանքի եկեղեցին և շինությունների խարխուլ լինելու պատճառով 1632-33թթ վանահայր Խաչատուր վարդապետը կառուցել է նոր պարիսպներ և շինություններ, իսկ 1634-36թթ՝ եկեղեցու նոր շենքը։ 1668թ. Պետրոս վարդապետը, Վասպուրականից հրավիրած վարպետների ուժերով, շրջանաձև բուրգերով նոր պարիսպներ և դրանց կից 2–3-հարկանի նոր շինություններ է կառուցել։ Վանքի եկեղեցին 1679թ. երկրաշարժից հավանաբար տուժել է, և 1694թ. հիմնովին նոր եկեղեցի է կառուցվել՝ սրբատաշ բազալտով և կարմրավուն ֆելզիտով՝ ներսից յոթանիստ խորանով, չորս խաչաձև մույթերով գմբեթավոր բազիլիկի հորինվածքով։ Արևմտյան ճակատի արձանագրություններում նշված են նոր եկեղեցու շինարարությանն աջակցած Գողթն գավառի 30-ից ավելի բարերարների անունները։ Արևմտյան մուտքի առջևի քառամույթ զանգակատունը կառուցվել է 1825թ., ամբողջովին վերակառուցվել 1831թ. և 1904թ.։ Եկեղեցու ներսը 17-րդ դարի վերջին որմնանկարել է վանքի դպրոցի սան, ապա նրա ուսուցիչ և վանքի դպիր, նկարիչ Նաղաշ Հովնաթանը։ Գմբեթը և խորանի գմբեթարդը նկարազարդվել են որպես երկինք՝ կապույտ ֆոնի վրա փայլող աստղերով, բեմի անկյուններում պատկերված են չորս թևատարած հրեշտակներ, իսկ նրա մարմարե ճակատին՝ Սբ. Ստեփանոս Նախավկան։ Թաղերը, գմբեթակիր կամարները և առագաստները ծածկված են բազմերանգ բուսական զարդամոտիվներով, սափորների մեջ դրված ծաղկեփնջերով և նկարներով։ Եկեղեցու գլխավոր՝ արմևմտյան մուտքի ճակատակալ քարին «Սբ. Թովմայի անհավատությունը» պատկերագրությամբ հարթաքանդակն է։ Քառանկյուն շրջանակի մեջ քանդակված են Քրիստոսը՝ խաչափայտը բռնած, և գեղարդով խոցված նրա կողը շոշափող, ծնկաչոք Թովմա առաքյալը։ Շրջանակից դուրս, վերևում Նաղաշ Հովնաթանը նկարել է Աստծուն, ձախ կողմում՝ Աստվածածնին, աջ կողմում՝ Մարիամ Մագթաղինացուն, իսկ նրանց գլխավերևում՝ արեգակ ու լուսին։ Պատկերաքանդակի և որմնանկարի միջև ներդաշնակություն ու միասնական հորինվածք ստեղծելու համար գունազարդել է նաև քանդակը։ Եկեղեցու հյուսիսային մուտքի բարավորին քանդակված է ողջ հասակով կանգնած Պողոս առաքյալը, իսկ հարավային մուտքին՝ Պետրոս առաքյալը՝ դրախտի բանալիները ձեռքին։ Արևմտյան մուտքի փայտե գեղաքանդակ, սադափով ու փղոսկրով զարդարված դուռը պատրաստվել է 1694թ., Խոջա Սեթունի միջոցներով։ Վանքում 14-18-րդ դարերում գործել է գրչության կենտրոն, որտեղ ընդօրինակվել է մոտ 90 ձեռագիր։ Մեզ հասած հնագույնը Վարդան գրչի՝ 1375թ. ընդօրինակած Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողμերգությանն» է։ Վանքի գրչության կենտրոնը 1752թ. կողոպտել են Ատրպատականի Ազատ խանի, իսկ 1789թ. Մուստաֆա խանի հրոսակները։ Նրանք վանքի սպասքի հետ հափշտակել են նաև ձեռագրերը (դրանցից 1477թ. «Ճաշոցը», որը 3900 արծաթով հետ է գնել Պետրոս տիրացուն և վերադարձրել վանքին)։ Վանքում գրված 10 ձեռագիր պահվում է Մատենադարանում։ 1918թ. թուրքական զորքերն ավերել են Ագուլիսը, կոտորել հայ բնակիչներին, կողոպտել վանքը, որը դրանից հետո լքվել է և ամայացել։

ԲԱԺԻՆՆԵՐ


ՄԱՍՆԱԿՑԻՐ ՔԱՍԹԻՆԳԻ


Նկարահանման փորձ
Կցել նկար